Özet


AN ASSESSMENT RELATED TO THE LABOUR RELATIONS OF EARLY REPUBLICAN PERIOD: MOSQUE SERVANTS AND MOSQUE SERVANT CHARTER
Erken Cumhuriyet dönemi çalışma ilişkileri her nedense üzerinde oldukça az durulan bir alandır. Oysa her dönemde olduğu gibi bu zaman diliminde de bağlı ve serbest çalışanlar mevcuttu. İttihatçılar 1908’de iktidarı ele geçirdiklerinde ve hatta daha da önce milli bir iktisat ve burjuvazi yaratma idealleri vardı. İktidarı dolaylı biçimde etkiledikleri ya da fiili olarak yönetsel erki ele aldıkları süre boyunca da bu ideal güçlenerek varlığını korudu. Ancak I. Dünya Savaşı ile gelen yıkım, işleri hali hazırda ekonomik bakımdan tükenmiş olan devlet için iyiden iyiye içinden çıkılmaz bir hale sürükledi. Sonunda İttihatçılar yurdu terk ettiler. Mustafa Kemal’in önderliğinde kurulan genç Cumhuriyet ise ülkeyi hem içte hem de dışta içinde bulunduğu durumdan kurtarmak üzere hareket etti. Şüphesiz bu kurtuluş yalnızca savaş meydanında olmayacaktı. Aynı zamanda ekonomik bakımdan iflas etmiş bir devleti her anlamda yeniden tesis etmek gerekiyordu. Bu amaçla birçok hukuki düzenleme yürürlüğe konuldu. Bunların çoğu mali durumu düzeltmeye ve üreten kesimi teşvike yönelik olmakla birlikte, eşzamanlı olarak çalışma ilişkilerine devletin müdahil olmasını da öngörmekteydiler. Çalışma ilişkilerine yönelik getirilen düzenlemelerden biri de 1928 yılında Diyanet İşleri Riyasetiyle ve Evkaf Müdürlüğünce 42 madde halinde tanzim olunan ve camilerde çalışan müstahdemlerin hukuki statülerini, görevlerini ve haklarını düzenleyen Cami Hademesi Nizamnamesi idi. Bu çalışma, bir yandan Erken Cumhuriyet döneminin çalışma ilişkileri tarihinde yer alan ancak şimdiye dek incelenmemiş bir belgeyi irdelemek, diğer taraftan da Cami Hademeleri’ni örnek çalışanlar birimi olarak ele alarak bunların çalışma koşullarına ilişkin düzenlemelere ışık tutmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı İmparatorluğu, Erken Cumhuriyet Dönemi, Çalışma İlişkileri, Cami Hademesi Nizamnamesi.