Özet


KÖSEDAĞ BOZGUNU’NUN ARAP KAYNAKLARINDAKİ BAZI YANSIMALARI ÜZERİNE
1220’li yılların başında Cengiz Han önderliğinde tarih sahnesine çıkıp yaklaşık yarım yüzyıl içerisinde dünyanın yarıya yakınını işgal eden Moğollar, bu süreç içerisinde en büyük zararı İslâm dünyasına vermişlerdi. Türkistan, Azerbaycan ve İran’ı işgal ederek el-Cezîre’ye kadar gelmiş, Gürgenç, Semerkand, Buhara, Merv, İsfahan gibi devrin önemli merkezlerinde büyük tahribatlar meydana getirerek buraları adeta haritadan silmişlerdi. İstilacılara karşı durabilecek iki büyük Türk devletinden biri olan Harezmşahlar bir çırpıda etkisiz hale getirilmiş, İslâm dünyasına telafisi mümkün olmayacak bir darbe indiren Moğol istilası karşısında durabilecek tek bir devlet kalmıştı: Türkiye Selçukluları. Sultan Alâeddîn Keykubâd döneminde Moğollara karşı güçlü tedbirler alarak sınır boylarını tahkîm eden Türkiye Selçukluları, bir yandan da İslâm dünyasında siyasî birliği temin etmeye, bu çerçevede Doğu Anadolu’daki bazı beylikler ile Eyyûbîlerin hâkimiyet sahasında yer alan bölgeleri ilhak ederek Moğol karşıtı bir blok oluşturmaya çalışıyorlardı. Alâeddîn Keykubâd devrinde bu manada hatırı sayılır gelişmeler ortaya konulmuştu. Nitekim durumun farkında olan Moğollar Mugan’da bulunan karargâhlarında bekliyor ve Anadolu’ya girme konusunda temkinli davranıyorlardı. Öte yandan bu durum fazla uzun sürmedi. Muhtemelen Moğolların da parmağının olduğu bir suikastla Sultan Alâeddîn katledildi ve aradan çok zaman geçmeden patlak veren Babaî İsyanı ile bölgedeki büyün askerî dengeler değişti. İsyanı bastırmak için sınır boylarında kurmuş oldukları güçlü tahkîmatı bozmak zorunda kalan Selçuklular, Moğol tehdidine açık hale geldiler. Nitekim isyanın hemen ardından Erzurum’u işgal eden Moğollar, birkaç ay sonra Anadolu’ya girdiler. Kösedağ’da karşı karşıya gelen taraflar arasında kayda değer bir savaş gerçekleşmediği halde Türkiye Selçukluları ağır bir bozguna uğradılar. Devlet yıkılma sürecine girerken, Anadolu’da sonraki yüzyılları da biçimlendirecek olan değişim ve dönüşümler başladı. Çalışmamızda, yaşadığımız coğrafyanın tarihi açısından önemli bir eşik olan Kösedağ Bozgunu ile ilgili olarak çağdaş Arap kaynaklarına yansımış olan bazı kayıtlar derlenecek, bu kayıtlar temel alınarak bozgunun İslâm âlemine yansıması değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler
Türkiye Selçukluları, Moğollar, Kösedağ Bozgunu, Arap Kaynakları, Sultan Gıyâseddîn Keyhüsrev.