Özet


CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA TARİH ALANINDA YURT DIŞINA GÖNDERİLEN ÖĞRENCİLER VE TÜRK TARİHÇİLİĞİNE ETKİLERİ
Osmanlı Devleti’nde yurt dışına öğrenci gönderilmesi, III. Selim döneminde başlamış Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde de devam etmiştir. Yurt dışına öğrenci gönderme olgusunu planlı bir şekilde yürütmek için ilk defa 1914 yılında bir nizamname hazırlanmıştır. Bu nizamname çerçevesinde çeşitli alanlardan seçilen öğrenciler yurt dışına gönderilmeye başlanmıştır. Osmanlı Devletinin yıkılmasından sonra kurulan yeni Türk Devleti de yurt dışına öğrenci göndermeye devam etmiştir. Cumhuriyet döneminde yurt dışına öğrenci gönderilmesinin bir yasa çerçevesinde yürütülmesi için TBMM hükümeti tarafından 1924 yılında “Maarif Vekâleti Hesabına Memalik-i Ecnebiyeye Gönderilecek Talebeye Ait Talimatname” hazırlanarak yurt dışına öğrenci gönderilmeye başlanılmıştır. Bu talimatnameden sonra 1929 yılında 1416 Sayılı “Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun” çıkartılmıştır. Çıkartılan bu yasa kapsamında öğrencilerin seçiminde, gönderileceği ülke ve üniversitesinin belirlenmesinde, özlük haklarının sağlanmasında iyileştirmeler yapılarak daha planlı ve düzenli olarak yurt dışına öğrenci gönderilmiştir. Cumhuriyet Döneminde yurt dışına öğrenci gönderilmesi politikaları bir plan çerçevesinde çeşitli vekâletler, belediyeler ve özel kuruluşlar tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu politikalar Elçiliklerin ve Avrupa öğrenci müfettişliğinin belirli aralıklarla düzenledikleri raporlarla gözden geçirilmiş ve yeni düzenlemeler yapılarak günümüze kadar uygulanmıştır. Yurt dışına sanattan eğitime tıptan ziraata, pek çok bilim alanında öğrenci gönderilmiştir. Özellikle tarih eğitimi için gönderilen öğrencilerin Cumhuriyetin değerler ve ideolojiler dünyasını zenginleştirecek araştırmaları yapabilecek bilgi birikimine sahip olmaları amaçlanmıştır. Cumhuriyet döneminde yurt dışına tarih alanında gönderilenler arasında Şemseddin Günaltay, Bekir Sıtkı Baykal, Mükremin Halil Yinanç, Ayşe Afet İnan, Akdes Nimet Kurat, Enver Ziya Karal, gibi Türk tarihçiliğinin fenomenleri bulunmaktadır. Erken Cumhuriyet döneminin tarih alanında öncü aydınları olan bu insanlar kendilerinden sonraki cumhuriyet kuşaklarına ilham kaynağı olmuşlardır. Tarih biliminin evrensel kriterlerini Türkiye’deki bilim evrenine aktarmışlardır. Bu çalışmada, erken Cumhuriyet döneminde yurt dışına tarih alnında gönderilen öğrencilerin Türk tarihçiliğine katkıları irdelenmiştir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veriler tetkik eserlerden, süreli yayınlardan, tezlerden, Başbakanlık Osmanlı/Cumhuriyet arşivlerinden ve internet kaynaklarından elde edilecektir.

Anahtar Kelimeler
Atatürk, Cumhuriyet, yurt dışı eğitim, tarih