Özet


DOĞU VE BATI KÜLTÜRLERİNDE SİYASETNAME GELENEĞİ: YUSUF HAS HACİB’İN KUTADGU BİLİG VE MACHİAVELLİ’NİN II PRİNCİPE ÖRNEĞİ
Edebiyat, fikir ve sanat eserleri mahiyetleri itibariyle neşvünema buldukları kültürleri bütün yönleriyle yansıtırlar. Bu incelemede iki farklı dünya görüşünden hareketle; Doğu’daki devlet adamı rehberlerinden, siyasetname, birisi olan Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig adlı eseri ile Batı dünya görüşünün temsilcilerinden İtalyan siyaset bilimci Machiavelli’nin Prens adlı eserindeki hükümdar/devlet adamı algısı mukayeseli olarak ele alınmıştır. Kutadgu Bilig genel bir nasihat ve ahlâk kitabıdır. Bunun yanı sıra Türk Edebiyatı’ndaki ilk siyasetnâme olarak kabul gören eser, devlet yöneticisine yol gösteren, onun nasıl hükûmet etmesi gerektiğini anlatan kültür tarihimizin en önemli kaynaklarından birisidir. Buna mukabil Prens'te dile getirilen görüşler, esas olarak bir hükümdarın saltanatını nasıl ayakta tutabileceği ve hükümdarlığını nasıl daha da güçlendirebileceği hususuna odaklanmaktadır. Machiavelli‘ye göre ahlaki ilkeler, özel durumların şartlarına ve ihtiyaçlarına teslim olmalıdır. Bu yüzden, hükümdar/prens gücünü koruyabilmek için gerekirse her şeyi yapmaktan çekinmemelidir. Machiavelli, bir hükümdarın asıl gücünü sevilmekten çok korkutmaktan alması gerektiğini söylerken yine de kendinden nefret ettirmemesini öğütler. Bu iki eserde hükümdarlara yapılan nasihatlerin aslında birbirine tamamen zıt iki farklı dünya görüşünün iz düşümü tespit edilmiştir. Devleti yönetenlere; bir taraftan ahlak, fazilet ve erdem ile nasıl hükümet edileceği, diğer taraftan güç, kudret ve mutlak iktidarın ne pahasına olursa olsun korunmasının tavsiye edildiği. bu iki esere dayanılarak ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler
Yusuf Has Hacib, Machiavelli, Kutadgu Bilig, IL Principe, Siyasetname, Hükümdar, Doğu-Batı