Özet


1936 MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ: AKDENİZ’DE İNGİLİZ-İTALYAN UYUŞMAZLIĞI VE TÜRKİYE’NİN İTALYA’YI SÖZLEŞMEYE DÂHİL ETME ÇABALARI, 1936-1938
Bu çalışmanın amacı 22 Temmuz 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin imzalanmasından 4 Şubat 1938’de İtalya’nın bu sözleşmeye dâhil olduğu tarihe kadar olan tarihsel süreçte Akdeniz’de İngiltere ve İtalya arasında yaşanan gerginliği ve bu süreçte Türkiye’nin İtalya’yı Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne dahil etme girişimlerini ele almak değerlendirmektir. Boğazlar, Lozan Anlaşması ile silahsızlandırılmış ve uluslar arası bir statüye kavuşturulmuştu. Ancak 1932 yılından sonra Mussolini’nin Roma İmparatorluğu’nun yeniden kurma ideali ve bu politika kapsamında Akdeniz’de izlemiş olduğu revizyonist siyasetten kaygılanan Türkiye boğazların yeniden silahlandırılması için bu anlaşmanın revize edilmesi konusunda diplomatik girişimlerde bulundu. İtalya’nın Habeşistan’ın işgali sonrasında Oniki Adaları silahlandırmaya başlaması üzerine bu temaslarını yoğunlaştıran Türkiye 10 Nisan 1936’da Büyük Devletlere bir nota verdi ve boğazların yeniden silahlandırılması talebinde bulundu. Toplanan konferansta yapılan görüşmeler sonrasında Türkiye istediğini almayı başardı. Ancak Bolşevik Rusya, Faşist Almanya ve Demokratik İngiltere’yi ortak bir çatı altında buluşturmayı başaran bu sözleşmeyi İtalya dâhil olmamıştı. İtalyan ve İngiliz arşiv belgeleri yanında dönemin Türkçe ve İngilizce ikincil kaynaklarına dayanan bu çalışma Akdeniz’de egemenlik mücadelesinin yaşandığı bir süreçte Türkiye’nin İtalya’yı sözleşmeye dâhil etme girişimlerini ve İtalya’nın bu konudaki yaklaşımını incelemektir.

Anahtar Kelimeler
Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye, İtalya, İngiltere.