Özet


OSMANLI HEKİMLERİNİN TÜRKÇE TIP ESERLERİNDE VEBA HASTALIĞI VE TEDAVİSİ
Salgın hastalıkların en tehlikelilerinden biri olan veba salgını belli dönemlerde (Justinyanus vebası MÖ. 6. yy., Kara Ölüm 1348-52 gibi) milyonlarca insanın ölümüne sebep olmuştur. Bölgesel kalmayan bu salgın türü Çin, Mısır, Kırım, Anadolu, Avrupa gibi coğrafyalarda yayılmış ve kısa zaman içinde öngörülemez boyutlara ulaşmıştır. Osmanlı Devletinde ise, 16.yüzyılın ortalarından 19. yüzyıl başlarına kadar sık sık tekrarlanan veba salgınlarına rastlanmaktadır. Osmanlı’daki veba salgınları üzerine yapılan az sayıdaki çalışmalar çoğunlukla genel bir bakış açısıyla konuyu ele almışlardır. Bu çalışmada ise, salgınların yaşandıkları dönem ve etkiledikleri kitlelerin istatiksel sonuçları yerine ağırlıklı olarak 16. ve 17. yüzyıllardaki Osmanlı hekimlerinin salgına karşı tavır ve çare arayışları üzerinde durulacaktır. Hekimlerin hastalıklara karşı tedavi yöntemlerini içeren eserleri, dönemin ilaçları ve muhteviyatları üzerine yazdıkları eserler ve farklı dillerden yapılan çeviri kitaplar bu araştırmanın ana kaynaklarını oluşturacağından; hekimlerin cihanşümul bir tıp anlayışına sahip olup olmadıkları da bu çalışmayla bir nebze olsun ortaya çıkacaktır. Özellikle Kaysûnizade Nidâî ve Salih b. Nasrullah gibi saray hekimbaşılarının eserleri çalışmamızda başvurduğumuz Türkçe tıp eserleridir. Bunların yanında çalışmayı desteklemek ve elde edilen bilgileri mukayese edebilmek amacıyla Akşemseddin, Sabuncuoğlu Şerefeddin, Emir Çelebi, Hezarfen Hüseyin Efendi ve Ahmed bin Bâli gibi önemli hekim ve ulemanın tıp ilminde verdikleri eserler de gözden geçirilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Veba, Taun, Hekim, Salgın, Tıp.