Özet


İBN HALLİKAN’IN VEFEYATÜ’L-A’YÂN İSİMLİ ESERİNE GÖRE SELÇUKLU BİYOGRAFİLERİ
Ortaçağ İslam tarihine damga vuran şahsiyetlerin hayat hikâyeleri, tabakat, teracim, ensab ve vefeyat gibi biyografi kitaplarından öğrenilmektedir. Söz konusu eserlerde ele alınan meşhur kişilerle ilgili bilgiler dönemin siyasi etkisi de göz önünde bulundurularak bazen yüzeysel bazen de özellikle âlimler ve hükümdarlar ile ilgili kısımlarda ayrıntıya yer verilmeye özen gösterilmiştir. Bu eserlerde dikkat edilen husus mümkün mertebe yazılı ve sözlü kaynaklardan istifade edilerek ele alınan şahsiyetlerin hayatı, kariyeri ve sosyokültürel çevresine yer verilmesi olmuştur. Biyografik kitap yazma geleneği en erken 3/9. yüzyılda başlamış ve 7/13. Yüzyılda ortaya konulan eserlerin derinliği ile zirveye ulaşmıştır. Ortaçağ siyaset ve ilim adamlarından İbn Hallikân’ın yazmış olduğu Vefeyâtü’l-A’yân isimli biyografi çalışması kendi döneminden itibaren büyük ilgi görmüş ve bütün ilim çevrelerince dikkatle takip edilmiştir. İbn Hallikân kendi çağına kadar gelen bütün kaynakları tahlil ve tenkit süzgecinden geçirerek geniş bir derleme yapmıştır. Ortaçağ biyografik sözlük geleneğinin zirvesini teşkil eden eserinde pek çok hükümdara yer vermiş ve İslam tarihine damga vuran zirve şahsiyetlerden övgüyle söz etmiştir. Bunların içerisinde müstesna yer teşkil eden sultan Alparslan hakkında kısa bilgiler vermiş ve mühim bazı siyasi olaylara değinmemiştir. Bunun nedeni ise Alparslan ile ilgili bilinenlerin fazla olması ve kendisinin de çalışmasında tekrara kaçmak istememesidir. Bu büyük şahsiyeti İslam Dünyasına kısaca tanıtmayı önemseyen İbn Hallikân onun hakkında özenli davranmış ve eleştirel üsluptan kaçınmaya çalışmıştır. Bu çalışmada Ortaçağ biyografik kitap yazma geleneğinin üstatlarından olan İbn Hallikân’ın “Alparslan” biyografisi incelenerek bir ortaçağ siyaset adamı ve âliminin Ortaçağ siyasi ve kültür tarihine damga vuran bir hükümdar ile ilgili kaleme almış olduğu biyografisi kapsamlı bir incelemeye tabi tutulacaktır. Ayrıca müellifin diğer Selçuklu sultanlarının biyografileri de incelenerek Selçuklular ile ilgili bakış açısı ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler
Selçuklu, tabakat, Alparslan, Malazgirt, Nizâmülmülk, Kündürî