Özet


“YENGEÇ” SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Türk Dil Kurumu’nun hazırladığı “Türkçe Sözlük”te “Eklem bacaklılardan, birinci ayak çifti iki kıskaç olarak gelişmiş, eti için avlanan, suda yaşayan bir böcek” açıklamasıyla Türkçe kökenli bir sözcük olarak tanımlanan “yengeç” sözcüğü ile ilgili çeşitli etimolojik görüşler bulunmaktadır.Türk dilinin en eski tarihi dönemlerinden itibaren çok farklı ses değişiklikleriyle Türk dilinin çeşitli lehçelerinde ve ağızlarında “yengeç, lengeç, lenneç, lenneş, ilengiş, ilangeçi, ilankaç, ilangeç, vb. gibi” kullanılan “yengeç” sözcüğü, Rasanen’e göre Latince “deniz böceği” anlamına gelen “lancosta” sözcüğünden Fransızcaya “langousta” şeklinde geçmiş olan bir sözcüktür. Gülensoy, Rasanen’in “yengeç” sözcüğü için yapmış olduğu etimolojiyi “11. yüzyılda yazılmış olan Divanü Lûgat-it Türk’te bulunan Türkçe bir sözün Fransızca yolu ile Latinceden alınmış olması mümkün değildir” şeklinde eleştirerek bu etimolojinin tamamen yanlış olduğunu savunmuştur. Gülensoy, “yengeç” sözcüğü etimolojik olarak *y±-nç- ‘ısırmak, ısırarak parçaları birbirine katmak’ anlamıyla ilişkilendirilmesi gereken bir sözcük olduğunu belirtmiştir. Nişanyan, sözcüğü Türkçe yan- “geri gelmek, dönmek, tekrar etmek, aksetmek” sözcüğü ile bağlantılı olduğunu belirtmiştir. Bu çalışmada Rasanen’in aksine sözcüğün aslının Türkçe olduğu savunulmakla birlikte, “yengeç” sözcüğünün dayandırıldığı y±-nç- “ısırmak, parçalamak”; yan- “geri gelmek, dönmek” veya yan “yan, taraf” sözcükleriyle değil de yılan sözcüğü ile ilişkili olarak açıklanması gerektiği ve sözcüğün yılan sözcüğünün kökünü oluşturan “hareket etmek” anlamındaki “ıl-” sözcüğü ile ilişkili olduğu ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler
Yengeç, etimoloji, yılan, Türkçe, ses değişmeleri.