Özet


ANTİK YUNAN MİTOSLARININ İŞLEVLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Yunan mitoslarının nasıl ortaya çıktığı sorusu, bu konuda yapılan tartışmaların başında gelmektedir. MÖ 2000’li yılların başında Balkan Yarımadası’na yerleşmeye başlayan ilk Yunan toplulukları yanlarında dinlerini ve sözlü anlatı geleneklerini de getirdiler. Bu gelenekler, Hint-Avrupa dili konuşan Yunanlıların kendileri gibi Hint-Avrupa halklarının gelenekleriyle büyük benzerlikler göstermektedir. Bronz Çağı’nda Anadolu, Semitik Doğu, Mısır ve Miken dünyası arasında yakın ilişkiler kurulduğu ve ortaya çıkan Ege Topluluğu’nun MÖ 13. yüzyılın karakteristik bir özelliği olduğu genelde kabul edilmektedir. Ancak MÖ 1200 civarında Yunanistan’dan Anadolu, Suriye ve Filistin’e kadar uzanan topraklarda, genellikle Mısır metinlerinden hareketle “Deniz Kavimleri’ne dayandırılan büyük bir karışıklık meydana geldi. Bu nedenle Yunan mitolojisindeki çoktanrıcılık, insan biçimli tanrılar ve geçmişe ilişkin sözlü olarak aktarılan geleneklerin tümü salt Yunan kültürüne ait değil, aynı zamanda onlardan daha öncesine ait söz konusu eski halkların özellikleriydi. Bunun nedeni diğer çoktanrılı halklar gibi, Yunanlılar da diğer toplumların pek çoğu aynı olan tanrılara inandıkları ve farklı diller konuşmaları dışında, değişik ulusların tanrılarını değişik adlarla kabullenmelerine ve bu tanrılara saygı göstererek dini gelenekleri benimseyici bir tutum sergilemekle yerel ve komşu halklardan birçok şey almışlardır. Bundan dolayı kendi tanrılarını diğer ulusların benzer tanrılarıyla özdeşleştirdiler, hatta bazen ortak mitos anlatılarından yararlandılar ve kendi dinlerine ve mitos sistemlerine uyarlayarak kendilerininkiyle benzerliği olmayan yabancı tanrıların kültlerini ve mitolojilerini kolayca benimsediler. İnsanların doğaüstü güçlere saygılarını inançta ve eylemde ifade ettikleri öykülerin dinle doğrudan özdeş tutulmaması gerekmektedir. Mitoslar, Yunan dininde tanrıların ve kahramanların rollerini betimlemek ve tanımlamak, ritüellere bakış açılarını açıklamak ve insan davranışları ile evren üzerine derinlemesine düşünmeyi sağlamak gibi önemli roller oynar. Bu çalışmada Yunan mitoslarının koruyucu, birleştirici, yorumlayıcı, yönlendirici ve meşrulaştırıcı işlevlerinden yola çıkarak bütünlüğü olan bir yapı içerisinde tarih, kanun, gelenek, görenek, ahlak, psikolojik, sosyolojik, yönetim kurumları ve inanışlarını geçerli kılan sosyo-kültürel durumlara ve doğa olaylarına nasıl açıklık getirdikleri örneklerle açıklanacaktır.

Anahtar Kelimeler
Yunan, Mitos, Tarih, Kanun, Ritüel