Özet


ESKİ TÜRKÇEDEKİ COĞRAFYA TERİMLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Eski Türkçe denilince Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önce Moğolistan bozkırları ve Tarım havzasında konuştukları Türkçe akla gelmektedir. Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi olarak ikiye ayırdığımız bu dönemin Türkçeye ait ilk yazılı eserleri barındırması, önemini daha da arttırmaktadır. Bugün konuşulan Türkçedeki kelimelerin nasıl bir kaynaktan beslendiğini ve ne gibi değişikliklere maruz kaldığını öğrenebilmek için, bu kelimelerin kaynağı olan, Eski Türkçe dönemine ait yazılı eserler incelenmelidir. Coğrafya, insanın yaşadığı mekâna anlam vermesidir. Dolayısıyla bir toplumun yaşadığı coğrafya ile kullandığı kelimeler ilintilidir. İslamiyet’ten önce Moğolistan ve Tarım havzasında yaşayan Türklerin dillerinde bozkır ve göçebelik terminolojisi ile ilgili birçok kelime bulunmaktadır. Bu çalışma ile Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerinde Orta Asya’nın geniş bozkırlarında yaşamış Türklere ait coğrafya terimlerinin neler olduğunu belirlemek ve bu terimlerin Türkçenin tarihî lehçeleri olan Karahanlı, Harezm-Altınordu, Kıpçak ve Çağataycadaki metinlerde nasıl bir kullanıma sahip olduğunu incelemek amaçlanmıştır. Bu bağlamda, Eski Türkçe metinlerinde geçen bazı coğrafya terimlerinin Türkçenin tarihî dönem lehçelerinde kullanımdan düştüğü, bazılarının ise tarihî lehçelerde kullanıldığını ve Türkiye Türkçesinde kullanılmaya devam ettiği görülmüştür. Coğrafya alanındaki bilimsel terimler tespit edilirken Prof. Dr. Reşat İzbırak’ın Coğrafya Terimleri Sözlüğü ile Doç. Ferruh Sanır’ın Coğrafya Terimleri Sözlüğündeki terimler üzerinden hareket edilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Eski Türkçe, Türkçenin tarihî dönemleri, Türkiye Türkçesi, coğrafya terimleri.