Özet


EL-CÂMİU'S-SAHÎH'İN "KİTÂBU'R-RİKÂK" BÖLÜMÜNÜN BÂB BAŞLIKLARINA GÖRE BUHÂRÎ'NİN RİKÂK ANLAYIŞI
Hadisler, İslam Dininin Kur’an-ı Kerim’le birlikte iki temel kaynağından birisini teşkil ettiği gibi, İslam dinin içinden neş'et eden zühd hayatı ve anlayışı için de aynı şekilde en temel iki kaynaktan biridir. Bu sebepten başından beri ehl-i zühd hadislerle meşgul olmuştur. Nitekim ilk sûfîlerin hayatların incelendiğinde, çoğunun hadisle ilgilendiği, bu konuda eserler verdiği görülmektedir. Bu durum hadisle tasavvuf arasında yakın bir ilişki meydana getirmiştir. Onların yazdığı bu eserler, İslam dünyasında tasavvuf düşüncesinin temelini teşkil etmiş, neticede bu konuda müstakil bir hadis ve tasavvuf edebiyatı oluşmuştur. Hadis eserlerinin içerisinde Buhârî'nin el-Câmiu's-Sahih adlı eseri hem en güvenilir kabul edilmesi, hem de bâb başlıklarında kendi anlayışını yansıtması bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmamızda, Buhârî'nin "Kitâbu'r-Rikâk" bölümü içindeki bâb başlıklarında ele aldığı rikâk-zühd anlayışını ortaya koymaya çalıştık. Buhârî bâb başlıklarında ayet, hadis, sahabe sözü gibi kaynaklara yer vererek, bu konudaki hadislerin muhtevalarını göz önünde bulundurmakta ve zühd anlayışını belli bir sistematik içinde sunmaktadır. Buhârî, bu bölümün bâb başlıklarında tasavvufun temel ilkeleri olarak zikredilen kavramları kullanmakta, âhiret sürecinin her aşamasını (ölüm, sûr, kıyamet, haşr, hesâb, cennet, cehennem, sırât, havz) ayrı başlıklar halinde ele almaktadır. Bu bölümün neredeyse yarısını ölüm ve sonrası ile ilgili başlıklar oluşturmaktadır. Zühd hareketinin, müslüman dünyasının kendi öz kaynaklarından neşet ettiğini en belirgin şekilde ortaya koyan kaynakların başında Buhârî’nin el-Câmiu’s-Sahih’i gelmektedir.

Anahtar Kelimeler
el-Buhârî, el-Câmiu’s-Sahîh, Rikâk, bâb başlığı, zühd, dünya, ahiret.