Özet


TRABZON MEBÛSU ALİ ŞÜKRÜ BEY’İN TÜRK BASIN HAYATINDAKİ YERİ VE ENTELEKTÜEL KİMLİĞİ
Ali Şükrü Bey (1884-1923), dönemin önemli şahsiyetlerinden biridir. Bahriye subayı olmasına rağmen aktif bir siyasî ve basın hayatı olmuştur. İttihâd ve Terakkî Fırkası bünyesinde siyasî faaliyetlerde bulunmuş; son Osmanlı Meclis-i Mebûsan’ında ve TBMM’de Trabzon Mebûsu olarak yer almıştır. Millî Mücâdele’ye de katılmış; sonrasında Ankara’da fâil-i meçhûl bir cinâyete kurban gitmiştir. Daha ziyade muhalif kimliği ve öldürülmesiyle alakalı gelişmelerle gündeme gelmesine rağmen, aslında Ali Şükrü Bey’in basın hayatı çok daha zengin, hareketli ve dikkat çekicidir. İmtiyaz sahibi olduğu dergi ve gazete çıkarmış; farklı dergilerde ve gazetelerde tefrika hâlinde makaleler yayınlamıştır. İmtiyâz sahipliğini yaptığı “Gündoğuşu” dergisi ve “Tan” gazetesi dikkat çeken iki basın organıdır. Bunlarda tarih, medeniyet, eğitim ve siyasete dâir makaleleri bulunuyor. Bunların dışında “Donanma Mecmûası”nda onlarca makalesi neşredilmiştir. Ayrıca “İdman”, “İstikbâl” ve “Sebilü’r-Reşâd” da makaleleri çıkmıştır. Aynı zamanda İngilizce’den tercüme ettiği tarih makaleleri de önemlidir. Kısacası Ali Şükrü Bey’in asıl özelliği yazarlığı ve entelektüel şahsiyetidir. Ali Şükrü Bey’in kaleme aldığı makaleleri konu olarak iki kısma ayrılabilir. Birinci kısımdakiler; döneminin siyasî, iktisadî, kültürel, sosyal, toplumsal, çocuk ve eğitim mevzuları hakkındadır. Bu makalelerinde öncelikle döneminin bu tür sorunlarını zengin bir muhtevayla ortaya koymuş; bunlara çözüm getirilmesi noktasında geniş tespitlere ve yorumlara da yer vermiştir. İkinci kısımdaki makaleleri ise Osmanlı, Türk ve dünya tarihi hususundadır. Tarih konuları hakkındaki makaleleri zengin tarih bilgisini ve yorumları ihtiva ediyor. Kısacası Ali Şükrü tarihe, devlete, topluma ve hayata dâir birçok konuda kalem oynatmış; fikir sarf etmiş başarılı bir müellif ve mütefekkir idi.

Anahtar Kelimeler
Ali Şükrü Bey, Tan, Gündoğuşu, Donanma, Millî Mücâdele, TBMM, Trabzon