KADINLARIN DİVAN-I HÜMAYUN’A ŞİKÂYET HAKLARINI KULLANMALARI ÜZERİNE BAZI DEĞERLENDİRMELER (DİYARBEKİR EYALETİ 1 NUMARALI AHKÂM DEFTERİNE GÖRE)
(Some Evaluations On Women's Complaint Rights Use In The Imperial Divan (According To Diyarbekir Province Verdicts Registers Of Number 1) )

Yazar : Veysel GÜRHAN    
Türü :
Baskı Yılı : 2017
Sayı : XXXII
Sayfa : 323-347.


Özet
Şikâyet hakkı haksızlığa uğradığını düşünen kişilerin ya da grupların mahkemelere veya bir üst makama itiraz hakkını kullanması olarak tanımlanabilir. Adaleti önceleyen her devlet, vatandaşlarının bu hakkı sağlıklı bir şekilde kullanabilmesi için hukuk sistemi içerisinde engelsiz bir düzen oluşturur. Osmanlı hukuk sitemi içerisinde de adil bir yönetim için elzem olarak görülen şikâyet hakkının kullanılmasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Müslim-gayrimüslim, kadın-erkek, esnaf-tüccar her toplumsal kesimden bireyler veya gruplar herhangi bir ayrıma tabi tutulmaksızın gerek mahkemelerde gerekse de bir üst şikâyet merci olan Divan-ı Hümayunda adalet arayışına girebilmişlerdir. Bu makale Diyarbekir Eyaleti’ne ait Hicri 1155-1167 (M. 1742-1754) yılları arasındaki 12 yıllık süreçte Divan-ı Hümayuna yapılan şikayetleri ihtiva eden 1 numaralı ahkâm defterindeki belgeleri inceleyerek Osmanlı toplumunda kadınların bir üst mercie şikâyet haklarını hangi sıklıkla, nasıl, ne şekilde ve hangi konularda kullandıklarını, bunu yaparken nasıl bir çözüm yolu izlendiklerini ve kimlerin bu çözüm arayışlarında rol oynadıklarını ortaya koymaya çalışılacaktır. Ayrıca kadınlar açısından üst mercide hak arama sürecinin nasıl işlediği ve sistemin onlar açısından hangi avantaj ve dezavantajları barındırdığı da ayrıca incelemeye tabi tutulacaktır.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Kadın, Ahkâm, Şikâyet, Adalet.

Abstract
The complaint right can be defined as the use of the right of appeal to courts or a higher authority by persons or groups who think they are in an injustice. Every state that adopts justice has to create an unobstructed order in the legal system so that citizens can use their right to complain. Within the Ottoman legal system, there is no obstacle to the use of the right of complaint which is seen as an essential for a fair administration. Individuals or groups of Muslim-non-Muslims, men and women, tradesmen and traders from every social segment were able to seek justice in courts or Imperial Divan without being separated. This article examines the documents in the book of number 1 which contains complaints made to Imperial Divan during the 12-year period between the years of 1155-1167 (1742-1754) of Diyarbakir province. With this examination, it will be tried to show how, how often and in what ways women's right to complain to a higher authority in the Ottoman society. It will also be examined how women's understanding of the process of seeking rights in top-mercurial and what advantages and disadvantages the system has for them.

Keywords
Ottoman, Women, Verdicts, Complaint, Justice.