KIRGIZİSTAN’DA SOSYALİST TURAN DÜŞÜNCESİ VE BOLŞEVİKLERİN SOSYAL TURAN PARTİSİ SUÇLAMALARI
(Socialist Turan Thoughts In Kyrgyzstan And The Bolshevik Accusations On Socialist Turan Party )

Yazar : Ebubekir GÜNGÖR    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXIII
Sayfa : 719-746.


Özet
Komünist Bolşeviklerin 1917 ihtilali ile kurdukları Sovyet yönetimi, Türkistan Türk halkları tarihinin önemli bir sürecini oluşturmaktadır. Bu bağlamda mezkur dönem genel itibariyle Türkler için baskı, yoksulluk, dünya ve Türk dünyası ile ilişkilerin koptuğu hapishane anlamlarını taşımıştır. Sovyet iktidarı hakimiyetini yaşamış Kırgızlar için de durum farklı özellik taşımamıştır. Özellikle halklarının temsilcisi olarak Kırgız aydınlar, Bolşevikler ile belli ölçüde birlikte hareket etmişler, milli çıkarlarını bu yolla iyileştirmeye çalışmışlardır. Ancak Sovyet yönetiminin onlara yönetimi bırakmaması, kooperatifleştirme gibi açlığa götüren uygulamaları eleştirmişlerdir. Bu durum Sovyetler tarafından, Sovyet sınırları içinde ve dışında dillendirilen Turan Birliği fikrine sahip oldukları gerekçesi ile cezalandırılmalarına sebep olmuştur. Bu bağlamda Kırgızistan’da Sosyal Turan Partisi dosyası oluşturulmuş, Kırgız siyasi, kültürel ve ekonomik düzeninin lideri konumundaki Kırgız aydınlar, baskıya maruz kalmışlardır. Sovyet dönemi boyunca adı unutturulmaya çalışılan bu oluşum ve aydınların düşünceleri, SSCB sonrasında da henüz yeteri kadar tartışılmamıştır. Sorgu tutanakları yayınlanmış olan Sosyal Turan Partisi dosyası verilen ifadeler üzerinde yeterince durulmamıştır. Mezkur çalışmada ifadeler üzerinden Sosyal Turan Partisi’nin demokrasi, hürriyet ve mülkiyet hakkı prensipleri üzerine inşa edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler
Bolşevikler, Sovyet yönetimi, Sosyal Turan Partisi, Kırgızistan.

Abstract
Soviet Regimen which was founded with 1917 revolution of Communist Bolshevists, constitutes a significant period of Turkistan Turkic peoples’ history. In this context, aforementioned period generally meant pressure, poverty, and detention from relations with the World and Turkic Nations. This situation was not different for the Kyrgyz who experienced the hegemony of Soviet rulership. Especially the Kyrgyz intelligentsia which were representatives of the peoples kept company with Bolshevists to some extent, and aimed to meet the national interests by this way. However they criticized practices that dragged them to poverty such as becoming cooperative and that the Soviet regimen’s not leaving the rulership to them. This situation caused them to be punished by the Soviets for having Turan Union idea within and outside of the Soviet boundaries. In this context, in Kyrgyzstan, National Turan Party dossier was organized, Kyrgyz intelligentsia who were the leaders of Kyrgyz political, cultural and economic system were exposed to pressure. Ideas of those intelligentsia names of whom were tried to make forgotten have not been debated enough yet even after the Soviet period. National Turan Party dossier, the hearing papers of which were published has not dealt with sufficiently. Via the statements, this study ended up with the conclusion that the National Turan Party was constructed upon the principals of democracy, independence, and proprietary rights.

Keywords
Bolshevists, Soviet Regimen, National Turan Party, Kyrgyzstan.