OSMANLI İLMİYE SİSTEMİNE İÇERDEN BİR ELEŞTİRİ: KAZASKER TATARCIK ABDULLAH MOLLA’NIN LAYİHASININ ANALİZİ
(A Critique from the Ottoman Scientific System: The Analysis of the Report of Kazasker Tatarcık Abdullah Mulla )

Yazar : Osman ÖZKUL    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXIV
Sayfa : 233-246.


Özet
18. Osmanlı medreseleri ve ilmiye teşkilatı ciddi bir ıslahata ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu tebliğde ulemâdan Tatarcık Abdullah Efendi’nin Lâyihasından yola çıkarak, ilmiye tarikindeki bozuklukların ortaya çıkışı onun çözüm önerileri ve ıslâhat teşebbüsleri ele alınmaktadır Bu hususta Rumeli Kazaskeri Tatarcık Abdullah Efendi’nin, kaleme aldığı layihasının "Derbeyân-ı tarik-ı ulemâ ve müderrisîn ve kudât" başlıklı bölümü analiz edilmektedir. Abdullah Efendi ıslahat için yapılması gerekenlere geçmeden önce, gerçek ulemânın sahip olduğu vasıfları da anlatarak, onların bu özellikleri taşıdıkları dönemlerde devletin düzeni ve halkın da huzur ve adalet içinde olduklarını dile getiriyor. Ondan sonra da mevcut hali anlatarak, ilmiye alanının ne kadar büyük bir bozulma geçirdiğini ortaya koyuyor. Öncelikle tedbir olarak, ilmiye tarikinde rüşvet ve kayırmaların ortadan kaldırabilmesi için, alınması gereken tedbirleri anlatıyor. Ancak bu kısa vadede alınacak tedbirlerin yeterli olmadığının farkındadır. Bu nedenle Abdullah Efendi düzenlemelerin bütün kurumları kapsayacak şekilde ele alınması gerektiğini düşünüyor. Bu yüzden lâyihasında askeri ıslâhatın âcilen ele alınmasını savunurken, ilmiye ıslâhının kısa ve uzun vadede alınacak bir takım tedbirlerle ancak mümkün olacağını dile getiriyor. Burada sadece ilmiye sınıfı ile ilgili tekliflerine ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Medrese, ulema, Tatarcık Abdullah, ıslahat, adalet.

Abstract
The Ottoman madrasah and the scientistic organization of the 18th century show that there is a need for a serious reform. In this notification, starting from the report ulemâ (Islamic academician) Tatarcik Abdullah Efendi, the emergence of the disturbances in the history of science and its solution proposals and reform initiatives are examined. In this respect, the section entitled "Derbeyan-i tarik-ı ulemâ and müderrisîn and kudât" of the article of the Rumeli Kazaskeri Tatarcık Abdullah Efendi is analyzed. Abdullah Efendi thus describes the qualities of the true Ulema before passing on to what needs to be done, expressing that the state is in order and the people are in peace and justice at the times when they bear these qualities. After that, he tells the current state, revealing how much the discipline area has undergone a major deterioration. First of all, as a precaution, he describes the precautions that must be taken in order to get rid of bribery and favoritism in the field of science. However, he is aware that the measures to be taken in this short term are not sufficient. For this reason Abdullah Efendi thinks that the regulations should be handled in a way that covers all institutions. Therefore, while advocating the handling of the military reforms in its report, the reform of the science is only possible by means of some measures to be taken in short and long term of science. Here, only proposals related to the science class are given in detail.

Keywords
Madrasah, Ulemâ, Tatarcık Abdullah, Reform, Justice.