OSMANLI HEKİMLERİNİN TÜRKÇE TIP ESERLERİNDE VEBA HASTALIĞI VE TEDAVİSİ
(Plague Dısease And Its Treatment In The Turkısh Works Of Ottoman Physıcıans )

Yazar : Emrah İSTEK    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXV
Sayfa : 128-152


Özet
Salgın hastalıkların en tehlikelilerinden biri olan veba salgını belli dönemlerde (Justinyanus vebası MÖ. 6. yy., Kara Ölüm 1348-52 gibi) milyonlarca insanın ölümüne sebep olmuştur. Bölgesel kalmayan bu salgın türü Çin, Mısır, Kırım, Anadolu, Avrupa gibi coğrafyalarda yayılmış ve kısa zaman içinde öngörülemez boyutlara ulaşmıştır. Osmanlı Devletinde ise, 16.yüzyılın ortalarından 19. yüzyıl başlarına kadar sık sık tekrarlanan veba salgınlarına rastlanmaktadır. Osmanlı’daki veba salgınları üzerine yapılan az sayıdaki çalışmalar çoğunlukla genel bir bakış açısıyla konuyu ele almışlardır. Bu çalışmada ise, salgınların yaşandıkları dönem ve etkiledikleri kitlelerin istatiksel sonuçları yerine ağırlıklı olarak 16. ve 17. yüzyıllardaki Osmanlı hekimlerinin salgına karşı tavır ve çare arayışları üzerinde durulacaktır. Hekimlerin hastalıklara karşı tedavi yöntemlerini içeren eserleri, dönemin ilaçları ve muhteviyatları üzerine yazdıkları eserler ve farklı dillerden yapılan çeviri kitaplar bu araştırmanın ana kaynaklarını oluşturacağından; hekimlerin cihanşümul bir tıp anlayışına sahip olup olmadıkları da bu çalışmayla bir nebze olsun ortaya çıkacaktır. Özellikle Kaysûnizade Nidâî ve Salih b. Nasrullah gibi saray hekimbaşılarının eserleri çalışmamızda başvurduğumuz Türkçe tıp eserleridir. Bunların yanında çalışmayı desteklemek ve elde edilen bilgileri mukayese edebilmek amacıyla Akşemseddin, Sabuncuoğlu Şerefeddin, Emir Çelebi, Hezarfen Hüseyin Efendi ve Ahmed bin Bâli gibi önemli hekim ve ulemanın tıp ilminde verdikleri eserler de gözden geçirilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Veba, Taun, Hekim, Salgın, Tıp.

Abstract
The plague, one of the most dangerous of epidemic diseases, caused millions of people to die at certain periods (e.g. Justinyanus plague, 6th century BC; Black Death, 1348-52 A.D.). This epidemic, which did not remain regional, spread in such geographies as China, Egypt, Crimea, Anatolia, Europe and it reached unpredictable dimensions soon. In the Ottoman Empire, repetitive plague epidemics were frequently seen from the middle of the 16th century to the beginning of the 19th century. A few studies on the outbreak of plague in the Ottoman Empire dealt mostly with the issue from general perspective. This study will focus on the attitudes and the Ottoman physicians’ acts to find remedies on epidemic in the 16th and 17th centuries instead of the statistical results of the epidemics and their effects on masses. The works of physicians including treatment methods against diseases, the works written on the medicines of the period and their contents, and translation books made from different languages will constitute the main sources of this research; so, whether or not the physicians have a universal medical understanding will also emerge with a little bit through this study. Especially the works of chief physicians as Kaysûnizade Nidâî and Salih b. Nasrullah are the Turkish medical works that were referred to in this study. Besides these works, in order to support the study and compare the obtained information, the works of important physicians and scholars as Akşemseddin, Sabuncuoğlu Şerefeddin, Emir Çelebi, Hezarfen Hüseyin Efendi and Ahmed bin Bâli in medical sciences were also examined.

Keywords
Ottoman, Plague, Taun, Physician, Outbreak, Medicine.