ERKEN CUMHURİYET’İN İLK NÜFUS SAYIMINDA DİYARBAKIR(1927)
(The First Census of the Republic in Diyarbakır in 1927 )

Yazar : Ebru ÇOBAN   - Ahmet İLYAS  
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : XXXVII-2
Sayfa : 521-542


Özet
Cumhuriyet Türkiye’sinin temelinin atıldığı II. Meşrutiyet dönemi yeni bir devlet-ulus birlikteliğini öneriyordu. Zira geç Osmanlı Devleti’nin yıkılış sürecine girmesinde etkili olan husus çok kültürlülük, çok uluslu ve heterojen toplum yapısıydı. Milli Mücadelenin başarıya ulaşması sonrası yönetici tabaka İttihat ve Terakki’nin yarım bıraktığı ulus-devlet anlayışını tamamlamak için siyasi, sosyal, ekonomi ve kültürel alanda önemli değişikliklere gitmiştir. Devlet yeni siyasal kimliğini oluştururken ulus-devlet inşa sürecinde yapılan değişikliklerden bir tanesi de nüfus sayımları olmuştur. Çünkü yeni kimlik arayışında olan yeni devlet siyasi ve sosyal politikalara yön vermek için nüfusun özelliklerini bilmesi gerekirdi. Türk tarihinde ilk kez bilimsel yöntemlerle nüfusun sayımı 1927 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Cumhuriyet döneminde yapılan ilk nüfus sayımının Diyarbakır ili çerçevesinde ele almaktır. Daha çok nicel-nitel verilerden oluşan bu çalışmada; Diyarbakır ili nüfusunun yoğunluğu, medeni hal durumu, okur-yazarlık oranları, meslek kolları, yaş grupları, konuşulan anadiller ve dini inançlar açısından özellikleri hakkında veriler yer almıştır. Çalışmanın konu olarak ele alınmasında, Diyarbakır ilinin geçmişi hakkında birçok yazı kaleme alınmasına rağmen Cumhuriyet döneminde ulus-inşa süreci içerisinde yer alan 1927 yılında yapılan nüfus sayımı verilerinin araştırılmamış olması önemli bir eksikliğin giderilmesi gerektiği yönünde olmuştur. Çalışmada başta kullanılan kaynaklar Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü’nün hazırlamış olduğu fasiküller ve dönemin basını dikkate alınmıştır.

Anahtar Kelimeler
Nüfus Sayımı, Demografi, Diyarbakır, Cumhuriyet, Ulus-İnşa Süreci

Abstract
The Second Meşrutiyet (Constitutional Monarchy) period during which the foundation of the Republic of Turkey was laid was proposing a new state-nation union. Because multi-cultural, multi-national and heterogeneous nature of the society was effective in the Ottoman Empire’s falling into the process of collapse. With the success of the National Struggle, the ruling class underwent significant changes in the political, social, economic and cultural spheres so as to mature the nation-state conception which had been left incomplete by the Union and Progress. While the state was forming its identity, the censuses were one of the changes in the nation-state building process. Because, the new state that was in search for a new identity had to know the qualifications of its population in order to manage its political and social policies. The first ever-scientific census in Turkish history was conducted in 1927. The aim of this study is to discuss the first census in Republic within the context of Diyarbakır province. In this study which mainly consists of quantitative and qualitative data, we have given place to data regarding the population of Diyarbakır province in terms of its the density, marital status, literacy rates, occupational branches, age groups, spoken native languages and religious beliefs. In spite of many articles panned in relation to the history of Diyarbakır, the data of the census performed in 1927 has not been researched. The reason that this study is chosen is to fill this gap. The sources used in the study are the fascicules prepared by the Prime Ministry State Institute of Statistics and the press of the period.

Keywords
Census, Demography, Diyarbakır, Republic, Nation Building Process