ESKİ TÜRKÇEDEKİ COĞRAFYA TERİMLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
(An Evaluatıon on Geographıcal Terms in Old Turkısh )

Yazar : Türker Barış BULDUK    
Türü :
Baskı Yılı : 2019
Sayı : XXXIX
Sayfa : 786-815


Özet
Eski Türkçe denilince Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önce Moğolistan bozkırları ve Tarım havzasında konuştukları Türkçe akla gelmektedir. Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi olarak ikiye ayırdığımız bu dönemin Türkçeye ait ilk yazılı eserleri barındırması, önemini daha da arttırmaktadır. Bugün konuşulan Türkçedeki kelimelerin nasıl bir kaynaktan beslendiğini ve ne gibi değişikliklere maruz kaldığını öğrenebilmek için, bu kelimelerin kaynağı olan, Eski Türkçe dönemine ait yazılı eserler incelenmelidir. Coğrafya, insanın yaşadığı mekâna anlam vermesidir. Dolayısıyla bir toplumun yaşadığı coğrafya ile kullandığı kelimeler ilintilidir. İslamiyet’ten önce Moğolistan ve Tarım havzasında yaşayan Türklerin dillerinde bozkır ve göçebelik terminolojisi ile ilgili birçok kelime bulunmaktadır. Bu çalışma ile Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerinde Orta Asya’nın geniş bozkırlarında yaşamış Türklere ait coğrafya terimlerinin neler olduğunu belirlemek ve bu terimlerin Türkçenin tarihî lehçeleri olan Karahanlı, Harezm-Altınordu, Kıpçak ve Çağataycadaki metinlerde nasıl bir kullanıma sahip olduğunu incelemek amaçlanmıştır. Bu bağlamda, Eski Türkçe metinlerinde geçen bazı coğrafya terimlerinin Türkçenin tarihî dönem lehçelerinde kullanımdan düştüğü, bazılarının ise tarihî lehçelerde kullanıldığını ve Türkiye Türkçesinde kullanılmaya devam ettiği görülmüştür. Coğrafya alanındaki bilimsel terimler tespit edilirken Prof. Dr. Reşat İzbırak’ın Coğrafya Terimleri Sözlüğü ile Doç. Ferruh Sanır’ın Coğrafya Terimleri Sözlüğündeki terimler üzerinden hareket edilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Eski Türkçe, Türkçenin tarihî dönemleri, Türkiye Türkçesi, coğrafya terimleri.

Abstract
When one says The Old Turkish, the Turkish language that is spoken, before embracing Islam, on Mongolia steppes and Tarim Basin comes to mind. This period, which we divided into two as Kokturkish and Old Uighur Turkish, becomes more important because it contains the first written works belonging to Turkish. In order to learn how the words in the spoken Turkish are fed from a source and what changes they are exposed to, written works of the Old Turkish period, which are the source of these words, should be examined. Geography is the sense of place where people live. So use words that are associated with living in a society geography. There are many words about living in Mongolia and Tarim Basin before Islam in the Turkish language of the nomadic steppe and terminology. For this purpose Kokturkish at work and in the Old Uyghur Turkish period lived in Central Asia's vast steppes of Turkey belonging to geographical terms to determine what happened and Turkish, with historical dialects Karahanlı of these terms, Khwarezm-Altınordu, Kipchak and in the texts in Chagatai it is to examine how a user. In this context, some geographical terms in the Old Turkish texts that fell out of use in the historical periods of Turkish dialect, it was observed that some of these are used in historical dialects and Turkey continued to be used in Turkish. The geographical terms in Old Turkish are identified by considering the Vocabulary of Geographical Terms written by Prof. Dr. Reşat İzbırak and Vocabulary of Geographical Terms written by Doç. Ferruh Sanır.

Keywords
Old Turkish, historical periods of Turkish, Turkey Turkish, geographical terms.