TANZİMAT DEVRİ BAŞLARINDA KIBRIS’TA BİR KÖLE CİNÂYETİ DAVASI
(The Case of a Murder Committed by a Slave in Cyprus at the Beginning of the Tanzimat Era )

Yazar : Celâl ERDÖNMEZ    
Türü :
Baskı Yılı : 2019
Sayı : XL
Sayfa : 356-374


Özet
Çalışma, 1841 yılında Kıbrıs Şer‘iyye Mahkemesi'nde görülen bir cinayet davası hakkındadır. Bu davada bahsi geçen katil ve maktul Müslüman birer köle, bu kölelerin sahibi ise Rusya Devleti’nin Kıbrıs’taki konsolosu idi. Lefkoşa’da mahkemenin İslâm hukukuna göre verdiği kısas kararı, Şer‘i ceza hukuku ve Ceza Kanunu aynı anda yürürlükteyken İstanbul’daki Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye’de, Ceza Kanunu çerçevesinde kaldırıldı. Kıbrıs'taki mahkemede katilin cezası Şer‘i hukuka göre kısas olarak verilmiş olmasına rağmen, nihai hüküm dönemin Ceza Kanunu’na göre belirlendi. Katil olan köle, müebbed kürek cezasına çarptırıldı. Tanzimat devrinin kanun yapma mercii olan Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye’nin, Şer‘i hukuka göre verilen kararı değiştirme süreci, sürece dâhil olan diğer resmi kurumların tavırları ve Rusya konsolosunun bu sürece etkileri incelendi. Konu, dönemin mahkeme tutanakları ve arşiv vesikalarından elde edilen verilerin bu alanda yapılmış çalışmalarla kıyaslanması yöntemiyle değerlendirildi. Sonuç olarak, geleneksel Şer‘i hukuk kuralları çerçevesinde görülen cinayet davalarının, yeni Ceza Kanunu kapsamında karara bağlandığı ve bu suretle uzun asırlardır devam etmekte olan Şer‘i hukuk-kanun ikiliğinin ceza hukuku bağlamında kanun lehine kurumsallaşmaya başladığı kanaatine varıldı.

Anahtar Kelimeler
Kıbrıs, Rusya Konsolosunun Köleleri, Cinayet Davası, Osmanlı Ceza Kanunu.

Abstract
This study examines a murder case which was heard in the Cyprus Islamic Court in 1841. The murderer and the victim, who were mentioned in the case, were Muslim slaves owned by the Russian ambassador to Cyprus. The retaliation sentence concluded under the Sharia Law by the Court in Nicosia was reversed according to the Criminal Code in the Supreme Council of Judicial Ordinances in Istanbul, while the Islamic Criminal Law and the Criminal Code were still both valid. Despite the penalty of retaliation imposed on the murderer by the Court in Cyprus under the Sharia Law, the concluding provision was judged under the Criminal Law of that time. The slave who committed the murder was sentenced to penal servitude for life. The law making authority in the Tanzimat reform era i.e. the Supreme Council of Judicial Ordinances' process of changing the decision, which had been judged under the Sharia Law, the attitudes of the other governmental agencies included in the process, and the influences of the Russian ambassador on the process were examined. The subject was approached with the method of comparing the court records and the state archives with the academic studies published in this field. As a result, it is concluded that the murder cases heard under the traditional rules of the Sharia Law were concluded under the Criminal Code of that time, and, by this means, the long-standing duality of the Sharia Law and the Canon was resolved on behalf of the Canon within the context of the Criminal Law.

Keywords
The Case of a Murder Committed by a Slave in Cyprus at the Beginning of the Tanzimat Era