FRENGİNİN TEDAVİSİNDE SALVARSAN İLE NEOSALVARSAN’IN KEŞFİ VE BAZI OSMANLI HEKİMLERİNİN BU İLAÇLAR HAKKINDAKİ DEĞERLENDİRMELERİ
(The Dıscovery of Salvarsan and Neosalvarsan in The Treatment of Syphılıs and The Assessments of Some Ottoman Doctors About These Medıcınes )

Yazar : Başak OCAK    
Türü :
Baskı Yılı : 2019
Sayı : XL
Sayfa : 296-311


Özet
Frengi, yüzyıllar boyunca toplumların adeta kâbusu olmuş bakteri kaynaklı bulaşıcı bir hastalıktır. 15. yüzyılda Avrupa’da ciddi boyutlarda salgınlara neden olmuş ve pek çok kişinin ölümüne yol açmıştır. Bu tehlikeli hastalık, 19. yüzyılın başından itibaren Osmanlı topraklarında kendini göstermiş ve özellikle Kırım Savaşı sonrasında hızla yayılmıştır. Osmanlı Devleti’nin, bu yayılmayı durdurabilmek adına aldığı önlemler, bir türlü istenilen sonuca ulaşamamıştır. İstenilen sonuca ulaşılamamasında, hastalığın başarılı bir tedavi yönteminin olmayışının da payı bulunmaktadır. Nihayet, bütün tıp dünyasının dikkatini Almanya’ya çekmeyi başaran Bakteriyolog Paul Ehrlich, keşfettiği ilaç ile tedavide bir çığır açmıştır. Salvarsan adı ile 1910 yılında piyasaya sürülen bu ilaç, 1912 yılında Neosalvarsan adı ile geliştirilmiş ve yenilenmiştir. Büyük bir heyecanla karşılanan bu ilaçlar, 1940’lara kadar frengi tedavisinde kullanılan en etkin ilaç olarak kabul edilmiştir. Buna karşın bazı yan etkilerinin olduğu da zamanla ortaya çıkmış ve ilaçları, hastaları üzerinde deneyen kimi Osmanlı hekimleri, bu yan etkiler hakkındaki görüşlerini dile getirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler
Frengi, Salvarsan, Osman Şerafettin Çelik, Cevdet Fuat Özyar, Rıza Nur

Abstract
Syphilis is a bacterial infectious disease that has literally become the nightmare of societies for centuries. This dangerous sickness, which caused serious epidemics and deaths in Europe during the 15th century, appeared in Ottoman lands at the beginning of the 19th century and rapidly spread particularly after the Crimean War. The precautions which was taken by the Ottoman Empire in order to cease this spread failed. One of the reasons fort his failure lays in the lack of successful treatment method. Finally, the bacteriologist Paul Ehrlich, who succeeded in attracting the attention of the entire medical world to Germany, pioneered treatment with the medicine he discovered. This medicine was released in 1910 with the name Salvarsan and it was developed and renovated in 1912 under the name of Neosalvarsan. These medicines which was welcomed with great enthusiasm in medical world, was accepted as the most effective medicines to cure syphilis until the 1940s. However, some side effects have occurred over time and some Ottoman doctors who have tried the drugs on their patients have expressed their opinions about these side effects.

Keywords
Syphilis, Salvarsan, Osman Şerafettin Çelik, Cevdet Fuat Özyar, Rıza Nur