19. YÜZYILDAKİ GAYR-İ MÜSLİM TEBAA SORUNUNUN SULTAN ABDÜLHAMİT DÖNEMİNDEKİ HUKUKÎ SONUÇLARI
(The Conclusions of Law of the ''Non-Muslım Citizens'' Problem in the Age of ''Sultan Abdulhamid'' )

Yazar : Önder DENİZ   - Hüseyin Vehbi İMAMOĞLU  
Türü :
Baskı Yılı : 2014
Sayı : XVIII
Sayfa : 247-268.


Özet
Osmanlı Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte, Avrupalı devletlerin Şark Meselesinin uzantısı olarak gayr-i müslim Osmanlı tebaasını isyan etmeye zorlamasıyla, önce daha fazla özerklik, ardından bağımsızlık isteğiyle hareket etmelerine neden olmuştur. Aynı zamanda devlet içindeki diğer gayr-i müslim unsurlar da, Avrupalı devletler tarafından, Osmanlı aleyhindeki politikaları için kullanılmışlardır. Şark Meselesinin tanımı ve kapsamında dile getirilen söylemlere karşı, Osmanlı yönetimi reform yaparak tebaasının bağlılığını sağlamaya çalışmış, aynı zamanda Batılı devletlerin, devletin iç işlerine karışmalarına varan, sözde sebeplerini ortadan kaldırmaya gayret etmiştir. 19. yüzyıl gerek ulusçuluk akımları gerekse de Batılı devletlerin destek ve kışkırtmaları sonucunda, gayr-i müslim isyanlarının yaşandığı bir dönem olmuştur. Avrupalı devletler Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan gayr-i müslim sorununa bizzat müdahil olarak, kasıtlı bir şekilde “Şark Meselesi” tabirini kullanmışlardır. İlk olarak 1815 Viyana Kongre’sinde ortaya atılan “Şark Meselesi” tabiri, Osmanlı Devleti’ne yönelik politikalarında, gayr-i müslimleri Osmanlı aleyhine isyana zorlama girişimlerini içerir. Bu tarihten sonra Batılı devletlerin de desteğiyle gayr-i müslimler, önce daha fazla özerklik, ardından bağımsızlık isteğiyle isyan etmişlerdir. Buna karşılık devlet, tebaasını bir arada tutabilmek ve Avrupa’ya karşı topyekün mücadele edebilmek için çeşitli reformlar yapmıştır. Yapılan reformlar, devlet genelinde anlayış değişikliğine sebep olmuş ve “Osmanlı vatandaşlığı” deyimi gündeme gelmiştir. Sultan Abdülhamit döneminde Osmanlı, uluslararası kamuoyunda söz konusu müdahaleleri boşa çıkarmak ve içeride tebaasının yükselen sesini dindirmek için yasal ve yapısal düzenlemeler yapmıştır. Elbette söz konusu düzenlemeler Osmanlı hukuk sistemini derinden etkilemiş ve köklü değişimlere neden olmuştur. İlerleyen yıllarda bununla da yetinilmeyerek, gayr-i müslim tebaaya pek çok imtiyaz verilmiştir.

Anahtar Kelimeler
Şark Meselesi, Gayr-i Müslim, Reform, Hukuk, Politika

Abstract
The enforcement of European Countries upon the Non-Muslim Ottoman people to rise in revolt, caused the society to want more sovereignty,then independency,as the Ottoman Empire became less strong and as a continuation of the ''Eastern Question''.At the same time, the other Non-Muslim factors in the state were used by European Countries for the politics against Ottoman Empire. In contrast to the expressions within the ''Eastern Question'', Ottoman government, carrying out a reform, worked on the loyalty of the people, at the same time tried to remove the ''so-called'' reasons of the Western Countries to indulge in the internal affairs of the state. 19. century became a period that the Non-Muslim revolts happened as a result of the nationalist movement and the prompting and supporting of Western Countries. European Countries deliberately used the term of ''Eastern Question'', involving themselves in the ''Non-Muslim'' problem in the Ottoman Empire. The term of ''Eastern Question'' first suggested in ''Vienna Congress'(1815), includes the attempts of enforcing Non-Muslims to the revolt about the politics oriented Ottoman Empire. After that, with the support of Western Countries, Non-Muslims wanted more sovereignty and independency and revolted. In response to this, the state carried out some reforms to keep its citizens together and fight against Europe, collectively. This reforms caused some changes on understanding and brought the term of ''Ottoman Citizenship''. In the age of Sultan Abdulhamid, Ottoman Empire made organizations on laws and structure to decrease the rising voice of the citizens and to let the interferences in the world public opinion down. Assuredly, these organizations affected the Ottoman Law System profoundly and caused fundamental changes. In addition to this, lots of prerogatives were given to the Ottoman Citizens in the following years.

Keywords
Eastern Question, Non-Muslim, Reform, Law, Policy