TÜRKİSTAN’DA “VATAN MÜDAFACILARI”: KORBAŞILAR HAREKETİ VE ENVER PAŞA
(Patriotics in Turkistan: "Qorbashilar" Movement and Enver Pasha )

Yazar : Musa GÜMÜŞ    
Türü :
Baskı Yılı : 2015
Sayı : XXIV
Sayfa : 649-682.


Özet
Türkistan Türklerin kadim yurdudur. Bu yurt Türk kimliğinin, hayat anlayışının, ideolojisinin, sosyal düzeninin ve kültürünün oluştuğu ve olgunlaştığı bir coğrafyayı ifade eder. Türklerin kadim ata yurdu olan Türkistan stratejik açıdan oldukça önemli ve uluslararası siyaset için anlamı olan bir toprak parçasıdır. Dolayısıyla oldukça değerli bir coğrafyadır. Bu yüzden Türkistan son iki buçuk asırdır dinamik bir tarihi seyir izlemiştir. Bunun doğal sonucu olarak da sürekli işgal girişimleri, işgaller ve kargaşalar söz konusu olmuştur. Özellikle 18 asırdan itibaren başlayan bu kargaşalar büyük güçlerin bölgede sömürge yarışına girmeleri ile daha da artmıştır. Çarlık döneminden kalma Rusların geleneksel politikaları, buradaki Türklerin varlığına zarar vermekteydi. Bu yüzden de Kazan, Kırım, Kazak, Hive, Hokand ve Buhara’da Rus işgalleri, Türkistan’daki geleneksel Rus politikasının sonuçları olarak karşımıza çıkmıştı. Bu politika, olduğu gibi Sovyet dönemine miras olarak kaldığından Rusların Komünizm propaganda ve yayılma alanı olmuştu. Türkler bu duruma kayıtsız kalmadıklarından bu topraklar istiklâl mücadelesinin merkezi haline geldi. Bu mücadele tarihî literatüre Basmacılık olarak girdi. Ancak bu mücadeleyi ifade etmek için kullanılacak daha doğru kavram Korbaşılar Hareketidir. Bu yüzden Türkistan’daki millî istiklâl mücadelesi Basmacılık olarak tanımlanmamalıdır. Zira Basmacılık hareketini, bir halk hareketi olarak tanımlamak ve meseleyi doğru ifade etmek için kullanamayız. Korbaşılar Hareketi ise temelde meşru bir halk hareketidir ve Türkistan Türklüğünün ortak tepkisini ifade eder. Sovyet yönetiminin Türkistan Türklüğü aleyhinde uyguladığı nüfus ve kolonizasyon politikaları, halkın Korbaşılar etrafında toplanması ile halk bu mücadelenin en önemli unsuru haline gelmişti. Bu yüzden bu mücadele, Korbaşılar Hareketi olarak adlandırılmalıdır. Korbaşılar Hareketi Fergana Vadisi, Lakay Bölgesi, Buhara ve Hive’de yoğun bir şekilde görülmekteydi. Buralarda önemli mücadelelerin yaşanmış ve Türkistan Türklüğünün zihninde derin izler bırakmıştır. Enver Paşa’nın da bu mücadeleye dâhil olması mücadelenin anlamını bir kat daha güçlendirmiştir. Biz de bu makalede, Korbaşılar Hareketi’ni tanımlayıp mücadelelerine değinip Türkistan’da millî düşünceyi inşa etmedeki rolünü ve Enver Paşa’nın buna katkısını irdeleyeceğiz.

Anahtar Kelimeler
Türkistan Millî Mücadelesi, Korbaşılar Hareketi, Basmacılık, Enver Paşa

Abstract
Turkestan is the old fatherland of Turks. It represents a geography that is related with the birth and the development of Turkish identity, life style, ideology, social order and culture. It also stands as a strategic region that is very important for international politics. Therefore, as a worthful region, it has been very dynamic historically for the last two and a half centuries. As a natural result of this, occupation attempts, occupations and conflicts took place in the history of Turkestan. Especially, since 18th century, these conflicts increased with the imperialist attempts of foreign powers. Russia's traditional policies that are based upon Tzarism Era were harming the existence of Turks in Turkestan. Besides, Russian invasions of Kazan, Crimean, Kazakh, Khiva, Kokand and Bukhara were the direct reflections of these policies. Furthermore, the fact that these policies were being put into operation made Turkestan a place for propagation of Communism. However, Turks were not unconcerned with surrounding process and this made Turkestan the centre of the independence struggle. This struggle named as "Basmacilar Hareketi" in historical literature. However, a better phrase to name this struggle may be "Korbaşılar Hareketi”. Since we could not use "Basmacilar Hareketi" to define a grassroots movement, it should not be called as " The Basmaji " Movement. On the contrary, Qorbashilar Movement, basically stands as a legitimate reaction of Turkestan Turks. Soviet government's demographic and colonization policies towards Turkestan Turks made them gather against these policies and thus, Turks became one the important elements of the struggle. Qorbashilar Movement was effective through Fergana Valley, Lakey Region and in Bukhara and Khiva. These were the places where important struggles took place and all of these had significant impacts on the national memory of Turkestan Turks. Also, Enver Pasha's involvement in the issue have strengthened its meaning. In this paper, we will define Qorbashilar Movement mentioning independency struggle and clarify its role in the construction of Turkestan's national thought by examining Enver Pasha's contributions.

Keywords
Turkestan National Movement, Qorbashi Movement The Basmaji Movement, Enver Pasha