LITERARY NARRATIVE OF YILDIRIM BAYEZID AND TIMUR IN THE CONTEXT OF THE BATTLE OF ANKARA IN VERSE OTTOMAN CHRONICLES
Author :
Abstract
Manzum Osmanlı kronikleri, tarih ve edebiyat alanlarının kesişim noktasında yer alan eserlerdir. Bu eserler içerik bakımından tarihî, anlatım bakımından ise edebî nitelikler taşımaktadırlar. Bu eserlerde tarihsel gerçeklik, edebî bir söylem içinde ve estetik bir kurguyla sunulmaktadır. Osmanlı döneminde çok sayıda manzum tarih eseri kaleme alınmıştır. Bu çalışma, manzum Osmanlı kroniklerinde Yıldırım Bayezid (ö. 805/1403) ile Timur (ö. 807/1405)’un Ankara Savaşı bağlamındaki temsillerini, edebî ifade biçimleri üzerinden tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, söz konusu şahsiyetlerin ve hadisenin teşbih, mecaz ve metaforik anlatımlarla nasıl inşa edildiği incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup Yıldırım Bayezid ve Timur’un Ankara Savaşı etrafındaki temsiline dair Ahmedî (ö. 815/1412-13), Kemal (d.880/1475), Enverî (ö. 585/1189), Mevlânâ Îsâ, Hadîdî (ö. 937/1530’dan sonra), Şemsî Paşa (ö. 988/1580), Seyyid Lokman (ö. 1010/1601’den sonra), Hasîb Efendi (ö. 1166/1752-53) ve Mehmed Cemîl gibi şair-tarihçilerin manzum kronikleri, edebî tasvir ve ifadeler açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Yıldırım Bayezid’in olumlu sıfatlarla yüceltilerek idealize edildiğini, gazâ ideolojisi çerçevesinde meşrulaştırıldığını ve dinî bir otorite olarak tavsif edildiğini göstermektedir. Timur’un güç, savaşçılık ve cihangirlik nitelikleri zaman zaman teslim edilse de onu fitne, zulüm ve yıkımın simgesi olarak sunan olumsuz beyitlerin manzum kroniklerde belirgin çoğunlukta olduğu görülmüştür. Ayrıca, Timur’un askerlerinin hayvansal teşbihler ve tahkir unsurlarıyla aşağılandığı tasvirler de yaygındır. Ankara Savaşı, şiddetin yanı sıra bozgun, ihanet ve çözülmenin yanı sıra ilahi takdir söyleminin eşliğinde aktarılmış ve Osmanlı Devleti için bir kırılma anı olarak betimlenmiştir. Bu yönüyle çalışma, edebî anlatımla tarihsel gerçeklik arasındaki ilişkiye özgün bir katkı sunmakta, manzum Osmanlı kroniklerinin disiplinlerarası değerlendirmelere açık tarihî ve edebî kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır.
Keywords
Abstract
Ottoman verse-chronicles occupy the intersection of history and literature. These works are historical in terms of content yet literary in mode of narration, presenting historical reality within a crafted, aesthetic discourse. Numerous verse-chronicles were composed during the Ottoman period. This study aims to analyze the representations of Yıldırım Bayezid (d. 805/1403) and Timur (d. 807/1405) in Ottoman verse-chronicles in the context of the Battle of Ankara, focusing on literary modes of expression. In this vein, it examines how these figures and the event itself are constructed through simile, metaphor and other figurative devices. Adopting a qualitative research methodology, the study evaluates, from the perspective of literary description and expression, the verse-chronicles of poet-historians such as Ahmedî (d. 815/1412-13), Kemal (d.880/1475), Enverî (d. 585/1189), Mevlânâ Îsâ, Hadîdî (d. after 937/1530), Şemsî Paşa (d. 988/1580), Seyyid Lokman (d. after1010/1601), Hasîb Efendi (d. 1166/1752-53) and Mehmed Cemîl concerning the representations surrounding Yıldırım Bayezid, Timur and the Battle of Ankara. The findings indicate that Yıldırım Bayezid is exalted and idealized through positive epithets, legitimized within the framework of the ghaza ideology and portrayed as a religious authority. Although Timur’s strength, martial prowess and world-conquering qualities are at times acknowledged, negative couplets, depicting him as a symbol of sedition, oppression and destruction, predominate in the verse-chronicles. Depictions that degrade Timur’s soldiers through animalistic similes and pejorative tropes are likewise widespread. The Battle of Ankara is narrated not only through the prism of violence but also by emphasizing rout, treachery and disintegration, all framed within a discourse of divine predestination and is portrayed as a watershed for the Ottoman polity. In this respect, the study offers an original contribution to discussions on the relationship between literary narration and historical reality, demonstrating that Ottoman verse-chronicles are historical and literary sources amenable to interdisciplinary evaluation.
