METİN DİLBİLİMSEL BAĞDAŞIKLIK VE TUTARLILIK TEMELİNDE HALDUN TANER’İN “NEDEN SONRA…”SI
Haldun Taner's “Neden Sonra…” on The Basis of Text Linguistic Cohesion and Coherence

Author : Onur YILDIRIM
Number of pages : 3392-3417

Abstract

Metin dilbilim, metni konu alan, bir tümcenin kendi içindeki ve diğer tümcelerle olan değişik bağlantılarını inceleyen bir bilim dalıdır. Ayrıca metin dilbilim bir anlatıda tümcenin tek başına yeterince anlamlı olmadığını ve diğer tümcelerle girdiği bazı bağlantılar sonucunda anlamını tamamladığını savunur. Çünkü metin yalnızca tümcelerin art arda sıralanmasından ibaret değildir. Metin tümcelerin tamamı ele alındığında bir bütün olarak farklı anlamlar vermektedir. Metin dilbilimine göre doğru ve etkili bir metnin bağdaşıklık (cohesion), tutarlılık (coherence), kabul edilebilirlik (acceptability), amaçlılık (intentionality), bilgilendiricilik (informativity), duruma uygunluk (situationality) ve metinlerarasılık (intertextuality) özelliklerine sahip olması gerektiği bilinmektedir. Bu ölçütlerden bağdaşıklık ve tutarlılık metin için oldukça önemli iki unsurdur. Bağdaşıklık, bir yazının metin olmasını sağlayan metin içi ilişkileri kuran dille ilgili özelliklerin tümü; metin olarak işlev görebilen herhangi bir yazma ya da konuşma parçası vasıtasıyla temel anlamsal ilişkileri açıklamadır. Tutarlılık ise bir metni oluştururken sözceler arasındaki anlam ve mantık bağıntısı; metindeki mantıksal bağlantıdır. Bağdaşıklık bir metnin yapısı veya dil dilbigisi ile tutarlılık ise mantığı veya anlamı ile ilgilidir. Bu çalışmanın amacı; doğru ve etkili bir metin olabilmenin iki önemli ölçütü olan bağdaşıklık ve tutarlılık temelinde Türk edebiyatının büyük öykü yazarlarından biri olan Haldun Taner’in “Neden Sonra…” adlı öyküsünün metin dilbilimsel açıdan işlevsel olup olmadığını ortaya koymaktır. Sinemaya gitmek için sözleşen iki kişinin birbirlerine duydukları aşkın sebep olduğu iletişim çatışmalarının anlatıldığı öykünün metin dilbilimsel görünümü verilirken bağdaşıklık başlığı altında, art gönderim, ön gönderim, değiştirim, eksilti, bağlantı ögeleri, sözlüksel bağdaşıklık; tutarlılık başlığı altında da özelleştirme, genelleştirme, neden-sonuç, karşıtlık ve karşılaştırma ögeleri incelenmiştir.

Keywords

Dilbilim, Metin Dilbilim, Bağdaşıklık, Tutarlılık, Neden Sonra.

Read: 45

Download: 27