İSTANBUL’DA GAZ DEPOLARI SORUNU: ÇUBUKLU VE STANDART OİL KUMPANYASI
The Problems of Gas Tanks in Istanbul: Cubuklu and Standard Oil Company

Author : Songül ULUTAŞ
Number of pages : 3670-3692

Abstract

19. Yüzyılın sonlarına doğru tüm dünyada olduğu gibi Osmanlı coğrafyasında da gaz önemli bir enerji kaynağı olarak gündeme gelmiştir. Özellikle Balkan Savaşları ve sonrasında büyük kısmı yurtdışından ithal olarak sağlanan gaz ve diğer yanıcı ürünlerle birlikte bu ürünleri sağlayan şirketler de ülke gündeminde önemli bir alan kaplamaktadır. Gaz ve yanıcı diğer ürünleri ithal eden büyük petrol şirketleri özellikle İstanbul’da ithal ettikleri gaz ve diğer yanıcı ürünleri muhafaza etmek ve istiflemek için depo ve havuzlar inşa etme yoluna başvurmuşlardır. Böylece başta İstanbul olmak üzere ülkenin çeşitli yerlerinde mülk sahibi de olmaları da kolaylaşmıştır. Amerikan Şirketi Standart Oil of New York, 1906 Gaz Depoları Nizâmnâmesiyle tüccâra tanınan kendi mallarını korumak üzere depolar yapabilme hakkına istinaden İstanbul’a petrol getirmek ve getirdiği petrolü korumak için depo ve havuzlar inşa etmek üzere imtiyâz talebinde bulunmuştur. Ancak bu süreçte milli iktisadi görüşün de etkisiyle Osmanlı Devleti gaz ve petrol gibi yanıcı ürünlerin imtiyâzını yabancı şirketlere verme taraftarı değildi. Hükümetin bu imtiyâz talebini reddetmesinin diğer bir sebebi ise bu dönemde özellikle şirketin istediği Çubuklu’daki gaz depoları imtiyâz süresinin henüz bitmemiş olmasıydı. İmtiyâz sahibi Şura-yı Devlet üyelerinden Sami Bey, imtiyâz süresinin bitiminde depoların idaresini devir alacak İstanbul Şehremaneti ve Standart Oil Şirketi arasında cereyan eden bir dizi olaylar silsilesi bu sürece damgasını vurmuştur. Aynı süreçte patlak veren Balkan Savaşları ile ülkenin pek çok yerinde ve özellikle İstanbul’da başta gaz olmak üzere enerji kaynakları sıkıntısı gündeme getirmiştir. Bu ihtiyaç gün geçtikçe daha da artmış ve Birinci Dünya Savaşı arifesinde yabancı şirketlerden gaz ithalatı ve depo yapımı zaruri hale gelmiştir. Bu noktada ülkede faaliyetlerine devam eden Amerikan Şirketi Standart Oil, İstanbul başta olmak üzere ülkenin pek çok yerinde gaz ihtiyacını karşılamak üzere devreye girmiştir. Bu çalışmanın amacı konunun birincil kaynağı olan Osmanlı Arşiv Belgeleri ışığında Standart Oil Şirketi’nin Osmanlı Hükümeti ile kurduğu ilişkiyi ve ülkedeki faaliyetlerini ortaya koyarken İstanbul’daki gaz depoları problemi de ele almaktır.

Keywords

Standart Oil Amerikan Şirketi, Osmanlı, Petrol, Gaz deposu sorunu, İstanbul-Çubuklu Gaz Depoları.

Read: 34

Download: 19