ŞARKİKARAAĞAÇ MERKEZ ŞEHİR KABRİSTANLIĞINDA (AĞA MEZARLIĞI) BULUNAN OSMANLI TÜRKÇESİ İLE YAZILMIŞ SERPUŞLU MEZAR TAŞLARI
Author :
Abstract
Bu çalışma, Isparta iline bağlı Şarkikaraağaç ilçesinde yer alan, günümüzde Merkez Şehir Kabristanlığı olarak anılan ancak geçmişte Ağa Mezarlığı adıyla bilinen mezarlıktaki Osmanlı dönemine ait serpuşlu mezar taşlarını konu almaktadır. Araştırma kapsamında incelenen şâhideler; serpuş tipleri, biçimsel özellikleri, malzeme kullanımı, yazı tipleri, süsleme detayları ve kitabeleri açısından değerlendirilmiştir. Şâhidelerin büyük bir kısmı erkeklere ait olup, sadece birkaçının kadın mezarına ait olduğu düşünülmektedir. Mezar taşlarının çoğu tek parça hâlinde, mermer veya yöreye özgü taş malzeme ile yapılmış, ancak taşların kalitesine bağlı olarak farklı düzeylerde aşınma ve bozulmalar gözlemlenmiştir. Doğrudan toprağa sabitlenen taşların alt kısımlarında yapısal bozulmaların daha fazla olduğu tespit edilmiştir. 19. yüzyıl başlarından 20. yüzyılın ikinci çeyreğine kadar tarihlendirilebilen bu şâhideler, dönemin taş işçiliği ve ayrıca kültürel ve toplumsal yapısı hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Şarkikaraağaç ilçesine yönelik yapılan bazı çalışmalarda, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış mezar taşlarına yer verildiği görülmektedir. Ancak bu çalışmalarda çoğunlukla metni okunabilir durumda olan ya da yörenin ileri gelen kişilerine ait mezar taşlarının tercih edildiği anlaşılmaktadır. Fakat bu çalışmalarda tespit edilen bazı şâhideler günümüzde mevcut olmadığı yapılan karşılaştırmalarla anlaşılmaktadır. Konumuz dâhilindeki Ağa Mezarlığında günümüzde yer alan ve Osmanlı Türkçesiyle yazılmış toplam 134 mezar taşı belgelenmiş olup, her birinin fotoğraf çekimi ve metin okuması gerçekleştirilmiştir. Ancak bu sayının bir makale kapsamı için oldukça fazla olması nedeniyle, çalışmada yalnızca serpuşlu olan 24 mezar taşı ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda yapılan çalışma yalnızca akademik literatüre katkı sunmayı değil, aynı zamanda kaybolmaya yüz tutan bu kültür varlıklarının belgelenerek gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlamayı da amaçlamaktadır.
Keywords
Abstract
This study focuses on Ottoman-era tombstones with headgear (serpuş) located in the cemetery currently known as the “Central City Cemetery” in the district of Şarkikaraağaç, Isparta Province, formerly referred to as the “Ağa Cemetery.” The examined tombstones are evaluated in terms of headgear types, formal characteristics, materials used, calligraphic styles, decorative details, and inscriptions. The majority of the tombstones belong to men, with only a few thought to mark the graves of women. Most are single-piece monuments crafted from marble or locally sourced stone, though varying degrees of erosion and deterioration have been observed depending on the quality of the material. Structural damage is more pronounced in the lower parts of the stones that were directly embedded in the ground. These gravestones, which can be dated from the early 19th century to the second quarter of the 20th century, offer significant insights into the stone craftsmanship, as well as the cultural and social structures of the period. Although some previous studies on Şarkikaraağaç have included Ottoman Turkish tombstones, these works often focused on well-preserved examples or those belonging to notable individuals. Comparisons reveal that several of the tombstones identified in earlier studies no longer exist today. A total of 134 Ottoman Turkish tombstones currently located in the Ağa Cemetery were documented in this research, including photographic records and transcriptions of their inscriptions. However, due to the extensive number of examples, this article concentrates in detail on only 24 tombstones featuring headgear motifs. In this context, the study aims not only to contribute to the academic literature but also to support the documentation and preservation of these cultural assets, which are at risk of being lost, for future generations.
