Author :
Abstract
Bu çalışmada, klasik Türk edebiyatında “yükseliş” ve “çöküş”e dair mefhumların Sebk-i Hindî şairlerinden olan Nâilî, Fehîm-i Kadîm ve Şeyh Gâlib divanlarındaki kullanımları ve söz konusu kullanımlar esas alınarak mezkûr mefhumlar çerçevesinde tasnif ve değerlendirme yapılması konu edilmiştir. Çalışmada, klasik Türk edebiyatında yükseliş ve çöküşe dair kullanımların sistemli bir şekilde tasnifinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda öncelikle klasik Türk edebiyatı ve Sebk-i Hindî hakkında bilgi verilmiş, sonrasında “yükseliş” ve “çöküş”e dair mefhumların anlam çerçevesi tespit edilmiştir. Daha sonra ise söz konusu tespitler çerçevesinde “yükseliş” ve “çöküş”e dair kullanımlar ayrı ayrı tasnif edilmiştir. Çalışmada klasik Türk edebiyatında “yükseliş”e dair mefhumlar “makam ve mevki manasında yükseliş, “değer kazanmak, yücel(t)mek manasında yükseliş”, “kurulmak ve gelişmek manasında yükseliş”, “dinî ve tasavvufi manada yükseliş”, “mitolojik manada yükseliş” ve “simgesel olarak yükseliş ve yansımaları” olmak üzere altı başlık altında sınıflandırılmıştır. “Çöküş”e dair mefhumlar ise benzer şekilde “makam ve mevki manasında çöküş”, “değer kaybetmek, gözden düşmek manasında çöküş”, “gelişimini bitirmek ve gerilemek manasında çöküş”, “dinî ve tasavvufi manada çöküş”, “mitolojik manada çöküş” ve “simgesel olarak çöküş ve yansımaları” şeklinde altı başlık altında incelenmiştir. Çalışmanın niteliği ve hacmi gereği söz konusu bağlamda tespit edilen ve değerlendirmeye tabi tutulan bütün beyitler çalışmamıza dâhil edilememiş ancak tarafımızca seçilen bazı şiirlerin ilgili kısımları çalışmamızda yer almıştır. Bu çalışmanın sonucunda klasik Türk edebiyatında “yükseliş”in ve “çöküş”ün anlamsal çerçevesinin tespiti ve tasnifi mezkûr Sebk-i Hindî şairleri bağlamında ortaya konulması önem arz etmektedir. Özellikle söz konusu mefhumların kullanımına dair yapılan tasniflerin bu konuda yapılacak çalışmalar için örnek teşkil edeceği öngörülmektedir.
Keywords
Abstract
In this study, the usage of the concepts of “rise” and “fall” in Classical Turkish Literature in the divans of Nâilî, Fehîm-i Kadîm and Şeyh Gâlip, who are Sebk-i Hindî poets, and the classification and evaluation within the framework of the aforementioned concepts based on these usages. This study aims to present a systematic classification of the uses of rise and fall Classical Turkish Literature. In this context, firstly, information about Classical Turkish Literature and Sebk-i Hindî is given and then the meaning framework of the concepts of “rise” and “fall” is determined. Then, within the framework of these determinations, the uses of “rise” and “fall” are classified separately. In the study, the notions of “rise” in Classical Turkish Literature are classified under 6 headings: “Rise in the meaning of authority and status”, “rise in the meaning of gaining value, exaltation/glorify”, “rise in the meaning of establishment and development”, “rise in the meaning of religious and mystical sense”, “rise in the meaning of mythological” and “rise and its reflections as symbolic”. Similarly, the notions of “fall” are analyzed under six headings: “Fall in the sense of authority and status”, “fall in the sense of losing value and falling out of favor”, “fall in the sense of ending development and regressing”, “fall in the religious and mystical sense”, “fall in the mythological sense” and “symbolic fall and its reflections”.Due to the nature and volume of the study, not all the couplets identified and evaluated in this context could be included in our study, but the relevant parts of some poems selected by us were included in our study. As a result of this study, the determination and classification of the semantic framework of “rise” and “fall” in Classical Turkish Literature in the context of the aforementioned Sebk-i Hindî poets is considered to be important and especially the classifications made regarding the use of these concepts will set an example for future studies on this subject.
