ENGEL TÜRLERİNİN TANIMI, SINIFLANDIRMASI VE ENGEL TÜRLERİNE UYGUN SPOR BRANŞLARI: KURAMSAL BİR ANALİZ
Author :
Abstract
Bu araştırmanın amacı, engelli bireylerin beden eğitimi ve spor alanındaki yerinin daha iyi anlaşılabilmesine katkı sağlanması ve spor uygulamalarının engelli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik özel olarak tasarlanabilmesi için engel türlerinin tanımları, sınıflamaları ve engel gruplarının katılabileceği uygun spor branşlarının detaylı bir şekilde sunulmasıdır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği ile kuramsal bir analiz olarak tasarlanan bu çalışmada akademik çalışmalar, engellilik mevzuatları, DSM-5, ICD-11 gibi bilgi kaynakları, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Paralimpik Komitesi ve benzeri kuruluşların yayımladığı sınıflandırmalar ve veri kaynakları incelenmiştir. Ayrıca araştırmada 2000–2025 yılları arasında yayımlanan; makaleler, kitaplar, tez çalışmaları, engelli bireylere yönelik resmi raporlar, yönetmelikler ve uluslararası sınıflandırma sistemleri incelenmiştir. Bu kapsamda konu ile ilgili verilerin toplanması ve literatür taraması; PubMed, Google Scholar, SportDiscus, ERIC, Web of Science ve Scopus gibi veri tabanlarından yapılmıştır. Çalışmada birincil veri toplama yöntemlerinin kullanılmamasından dolayı etik izne ihtiyaç duyulmamıştır. Çalışma kapsamında yapılan analizlerden elde edilen veriler nitel araştırma yöntemi doğrultusunda içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Çalışmada her bir engel türü için ayrı başlıklar altında; engel türlerinin tanımlarına, sınıflandırmalarına, engel gruplarının katılabileceği spor branşları, bireylerin yeteneklerine, engel türlerine, fiziksel, duyusal ve bilişsel kapasitelerine uygun olarak verilmiştir. Araştırmanın bulgularına bakıldığında, bilimsel alanda temelde 10 engel türünün var olduğu, bu türlerin tanım, sınıflandırmasının çoğu insan tarafından doğru olarak bilinmediği ve birçok bilimsel çalışmada çok eski ve geçersiz engel tanım ve sınıflandırmaların kullanıldığı da görülmüştür. Sonuç olarak, engel türlerinin, tanım ve sınıflandırmalarının, her engel grubuna uygun spor branşlarının doğru olarak bilinmesinin, beden eğitimi ve spor alanında engelli bireylerin spor branşlarından en etkin bir şekilde faydalanabilmeleri açısından büyük öneme sahip olduğu düşünülmektedir. Bu doğrultuda, engel türlerinin tanımlarının, sınıflandırmalarının ve bu bireylerin engel türlerine göre katılabilecekleri spor branşlarının çalışmada kuramsal bir çerçevede ele alınması ve bütüncül olarak sunulmuş olması, alanda çalışan eğitimcilere ve sonraki süreçte yapılacak bilimsel araştırmacılara kaynak teşkil etmesi açısından da önemli görülmektedir.
Keywords
Abstract
The aim of this study is to contribute to a better understanding of the role of individuals with disabilities in the field of physical education and sports and to present detailed information on the definitions and classifications of disability types, as well as the appropriate sports branches for each disability group, so that sports practices can be specifically designed according to their needs. This research was designed as a theoretical analysis using the document analysis technique, one of the qualitative research methods. It examined academic literature, disability legislation, information sources such as DSM-5 and ICD-11, and classification systems and data published by organizations like the World Health Organization and the International Paralympic Committee. Additionally, studies published between 2000 and 2025, including articles, books, theses, official reports, regulations, and international classification systems, were reviewed. Data collection and literature review were conducted through databases such as PubMed, Google Scholar, SportDiscus, ERIC, Web of Science, and Scopus. Since no primary data collection was used, ethical approval was not required. The data obtained were evaluated and interpreted using content analysis in line with the qualitative research approach. Under separate headings for each type of disability, definitions, classifications, and appropriate sports branches were presented based on individuals’ abilities, disability types, and their physical, sensory, and cognitive capacities. The findings revealed that there are basically ten main disability types, but their definitions and classifications are often misunderstood, and outdated or invalid terms are still used in many academic studies. In conclusion, accurately identifying disability types and the suitable sports branches for each group is of great importance for maximizing the participation of individuals with disabilities in physical education and sports. This study provides a holistic and theoretical framework that may serve as a resource for educators and future researchers in the field.
