ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TBMM’DE SITMA İLE MÜCADELE: HALK SAĞLIĞINA YÖNELİK YASAL GİRİŞİMLER VE HASTALIĞIN RAKAMSAL BOYUTU (1920-1938)
Author :
Abstract
Türkiye Cumhuriyeti, kuruluş sürecinin hemen ardından, Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan sağlık altyapısının yetersizliği ve uzun süren savaşların yol açtığı sosyoekonomik yıkım nedeniyle, birçok enfeksiyonel hastalıkla mücadele etmek durumunda kalmıştır. Bu hastalıklar arasında oranları göz önüne alındığında en önemli halk sağlığı sorunlarından biri sıtma (malarya) olmuştur. Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti'nin erken döneminde (1920-1938) sıtma ile mücadele kapsamında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan yasal düzenlemeleri ve uygulanan politikaları incelemektedir. Anadolu'nun coğrafi ve sosyoekonomik yapısı nedeniyle yaygın olan sıtma, Cumhuriyet'in ilk yıllarında en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olmuştur. Araştırma, dönemin TBMM tutanakları, arşiv belgeleri ve Resmî Gazete kaynaklarına dayanarak, sıtmayla mücadelede alınan önlemleri ve yasal çerçeveyi analiz etmektedir. 1920'lerden itibaren sıtmanın kontrol altına alınması için 1926'da çıkarılan Sıtma Mücadele Kanunu ve 1930’dan sonra salgınlarda bir dönüm noktası olan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu en kapsamlı yasal düzenleme olarak öne çıkmaktadır. Çalışma, erken Cumhuriyet dönemindeki sıtma politikalarının başarılarını ve sınırlılıklarını değerlendirerek, Türkiye'nin halk sağlığı alanındaki modernleşme sürecine ışık tutmayı amaçlamaktadır.
Keywords
Abstract
Following its foundation, the Republic of Türkiye was confronted with numerous infectious diseases due to the inadequate healthcare infrastructure inherited from the Ottoman Empire and the devastating socio-economic consequences of prolonged wars. Among these diseases, malaria stood out as one of the most significant public health issues in terms of prevalence. This study examines the legal regulations and public policies enacted by the Grand National Assembly of Türkiye between 1920 and 1938 to combat malaria in the early Republican period. Owing to Anatolia’s geographic and socio-economic conditions, malaria had become a widespread and severe health problem during the early years of the Republic. Drawing on parliamentary proceedings, archival documents, and official gazette publications, this research analyzes the measures taken, and the legal framework developed to fight the disease. Among these measures, the 1926 Law on Malaria Control and the 1930 Public Health Law, which marked a turning point in epidemic management—stand out as the most comprehensive legislative efforts. By evaluating the successes and limitations of early Republican malaria policies, this study aims to shed light on Türkiye’s modernization process in the field of public health.