Author :
Abstract
Edebi metinler, kendi içerisinde çeşitli türlere ayrılmaktadır. Bu türlerden biri de tekinsiz türdür. Tekinsiz; bireyi huzursuz eden, bireyin kaygılanmasına ve korkmasına sebep olan, güvenemediği ve uğursuz olduğunu düşündüğü unsurların bütünüdür. Tekinsiz tür ise bu unsurları içerisinde barındıran kurgusal metinlerdir. Tekinsiz türe ait olan metinler, okuyucuda rahatsız edici bir etki yaratır. Okuyucu; metni okurken ürperir, korkar ve iğrençlik hissine kapılır. Ölü bedenler, ölülerin canlanması, sıkışma ve içinden çıkılmazlık hissi, karanlık ve sessizlik, küf kokusu, uğursuz varlıklar, nazar ve batıl inançlar, kişilerin ya da mekânın belirsizliği, güvenli ortamdan güvensiz ortama geçme gibi durumlar okuyucuda tekinsiz etki bırakır. Çalışma kapsamında Guillermo del Toro ve Cornelia Funke’nin birlikte kaleme aldığı “Pan’ın Labirenti” adlı roman, tekinsizlik unsurları bakımından zengin bir içeriğe sahip olması ve çocuk ve gençlik edebiyatındaki karanlık fantastik anlatıyı temsil etmesi nedeniyle ölçüt örnekleme yoluyla seçilmiş ve tekinsiz tür özellikleri bakımından incelenmiştir. Kuramsal çerçeveye dayalı tümdengelimsel içerik analizinin kullanıldığı bu çalışmada Kutlu ve Dumanlı Kadızade (2025) tarafından önerilen tekinsiz tür inceleme modelinden yararlanılmıştır. Model kapsamında kişilerden kaynaklanan tekinsizlik kodları şunlardır: tekrar olgusu, ikilik-ikizlik olgusu, kastrasyon kompleksi, kişilerdeki belirsizlik, kişilerden kaynaklanan düşünsel her şeye gücü yetme, kişilerden kaynaklanan canlı cansız ayrımı ve ölüme olan inanç ve rüya olgusu. Mekânı tekinsiz kılan kodlar ise: sessizlik, karanlık ve ıssızlık, iğrençlik ve küf kokusu, sıkışma ve labirent, mekânsal belirsizlik, mekânı tekinsiz kılan düşünsel her şeye gücü yetme, mekânı tekinsiz kılan canlı cansız ayrımı ve ölüme karşı olan inanç ve rahim düşlemi’dir. Çalışma sonucunda incelenen eserde kişilerden kaynaklanan tekinsizlik kodlarından rüya dışında bütün kodların yer aldığı, mekânı tekinsiz kılan kodlardan ise hepsinin yer aldığı tespit edilmiştir. Romanda tekinsiz etki yaratan toplam 32 kodlama belirlenmiş; bulgular Türkçe eğitiminde metin seçimi, okuma eğitimi, edebi tür farkındalığı ve duygu eğitimi açısından tartışılmıştır.
Keywords
Abstract
Literary texts are categorized into various genres, one of which is the uncanny genre, which unsettles the individual, evokes anxiety and fear, and creates a sense of insecurity and ominousness. Uncanny texts create a disturbing effect on the reader through elements such as dead bodies, the reanimation of the dead, entrapment and inescapability, darkness and silence, ominous entities, the evil eye and superstitions, ambiguity of people or settings, and transitions from a safe environment to an unsafe one. Within the scope of this study, the novel Pan's Labyrinth: The Labyrinth of the Faun, co-written by Guillermo del Toro and Cornelia Funke, was selected through criterion sampling for its richness in uncanny elements and its representation of dark fantasy in children's and young adult literature, and was analyzed in terms of uncanny codes. The study employs theory-driven deductive content analysis based on the uncanny genre analysis model recently proposed by Kutlu and Dumanlı Kadızade (2025). Within this model, the uncanny codes related to people include the recurrence phenomenon, duality and twinning, the castration complex, ambiguity in people, omnipotence derived from thought, the distinction between the animate and inanimate, belief in death, and the dream phenomenon. The codes that render a setting unsettling include silence, darkness and desolation, disgust and the smell of mold, entrapment and labyrinths, spatial ambiguity, intellectual omnipotence in the space, the animate/inanimate distinction within the setting, belief in death, and the womb fantasy. Findings reveal that all uncanny codes related to people were identified except for the dream phenomenon, while all codes associated with the setting were identified. In total, 32 codings creating an uncanny effect were identified in the novel, and the findings are discussed in terms of text selection, reading instruction, literary genre awareness, and emotional education in Turkish language teaching.
Keywords
Uncanny, Uncanny Genre, Pan’s Labyrinth, Children's Literature, Horror Literature, Turkish Education
