Author :
Abstract
Dilbilgisinde çatı konusu pek çok yönüylü araştırılmış ancak henüz tam olarak fikir birliğine varılamamış bir konudur. Çatıyla ilgili hemen her değerlendirmede yer alan dönüşlü çatı üzerinde de anlaşılamamıştır. Kısaca, öznenin yaptığı işten etkilendiği çatı olarak tanımlanan dönüşlü çatı, çeşitli araştırmalarda Türkçenin cümle yapısı üzerinden değerlendirilmediği için dönüşlü çatı oluşturmayan pek çok örnek dönüşlü olarak verilmektedir. Bu sebeple söz konusu çalışmada dönüşlü çatının sözdizimindeki cümle biçimlerine yer verilmiştir. Çalışmanın temel amacı dönüşlü çatının öge taşıma özelliğini açıklamak ve dönüşlü çatı konusuna bir sınır çizmektir. Bu da yüklem olan fiilin dönüşlü çatı oluşturan -n-, -l- ve -ş- eklerini almadan önceki hâliyle aldıktan sonraki hâlinin cümleyi şekillendirmesinin karşılaştırılmasıyla ortaya konmuştur. Dönüşlü çatılar diğer çatılardan farklı olarak büyük oranda “kendini” biçiminde nesneyi, daha az oranda ise “kendine” biçiminde yer tamlayıcısını ve “kendisi için” biçiminde zarf tümlecini özne içine taşımaktadır. Bu sebeple de yüklemin belirttiği iş cümlenin yüzey yapısında herhangi bir nesneye, yer tamlayıcısına veya zarf tümlecine ihtiyaç duymadan “kendini”, “kendine” veya “kendisi için” biçimlerinde gerçekleşmektedir. Bu durum da fiilin üzerindeki ekten anlaşılmaktadır. Çalışmada, dönüşlü çatı olarak belirtilen yapılar dışında kalan örneklerin ise dönüşlü çatılar oluşturmadığı, bunun yerine kalıplaşarak yeni bir anlam kazandığı, eş zamanlı olarak herhangi bir değişiklik oluşturmadan kullanıldığı veya oluş filleri meydana getirdiği görülmüştür. Bunun yanında fiillerin cümledeki anlamına göre de dönüşlü çatı değerlendirmesinin yapılması gerektiği ortaya konmuştur.
Keywords
Abstract
In grammar, the voice has been studied from many perspectives, but a complete consensus has not yet been reached. The reflexive voice, which appears in almost every study on the subject, is also not agreed upon. Roughly defined as the voice in which the subject is affected by the action taken, the reflexive voice has not been evaluated within the context of Turkish sentence structure in various studies, and therefore, many examples that do not constitute reflexive voices have been presented. Therefore, the present study examines the syntactic forms of the reflexive voice. The primary objective of this study is to explain the element-carrying feature of the reflexive voice and to draw a boundary for the reflexive voice. This is demonstrated by comparing the reflection of the predicate verb before and after adding the reflexive voice-forming suffixes -n-, -l-, and -ş-. Unlike other voices, reflexive voices largely carry the object (himself…) within the subject, to a lesser extent the indirect object (himself…) and the adverbial clause (for himself…) within the subject. Therefore, the action specified by the predicate occurs in the form of "himself…," "himself…," or "for himself…" without needing any object, indirect object, or adverbial clause in the surface structure of the sentence. This is also evident from the suffix on the verb. The study found that examples other than those designated as reflexive voices do not constitute reflexive voices; instead, they become fixed and acquire new meanings, are used simultaneously without any change, or form verbs of formation. Furthermore, it has been demonstrated that reflexive voices should be evaluated based on the meaning of the verbs in the sentence.
