KOÇİ BEY İLE THOMAS MUN: YOL AYRIMINDA İKİ LAYİHANIN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
Author :
Abstract
Kapitalizmin 16. yüzyıldaki doğuşuyla birlikte Avrupalı kapitalist ülkeler ile dünya arasında bir yol ayrımı yaşanmıştır. Bu yol ayrımında kapitalist ülkeler kazanan tarafı oluştururken Osmanlı, kaybedenler tarafında yer almıştır. Söz konusu yol ayrımının nedenlerini anlayabilmenin yollarından biri de ilgili sistemleri birbiriyle karşılaştırmaktır. Bu karşılaştırma için Osmanlı düşüncesini/sistemini temsilen Koçi Bey, İngiliz düşüncesini/sistemini temsilen de Thomas Mun seçilmiştir. Bu karşılaştırma sonucunda Koçi Bey’in düşüncesinin veya onun yansıttığı Osmanlı sisteminin “iktidar birikimi” ilkesine, buna karşın Thomas Mun’un düşüncesinin veya onun yansıttığı İngiliz sisteminin ise “sermaye birikimi” ilkesine dayandığı öne sürülmüştür. Koçi Bey; “iktidar birikimi” ilkesi çerçevesinde kanun-ı kadime dönülmesi, nizam-ı âlemin tesisi, adaletin sağlanması, ehliyet ve liyakate önem verilmesi, tımar sisteminin ihyası, nepotizmin ve rüşvetin önlenmesi, ordudaki aşırı kadronun tasfiyesi gibi önerileriyle devletin gücünün ve etkinliğinin artırılmasına odaklanmıştır. Buna karşın Thomas Mun, “sermaye birikimi” ilkesi çerçevesinde değerli maden biriktirmek yerine pozitif dış ticaret dengesinin sağlanması, yerli üretimin artırılması, kamu hazinesinde gereğinden fazla birikim yapılmaması, vergilerin mümkün olduğunca adil ve parlamento aracılığıyla konulması, savaş harcamalarının yerli erzak ve malzemelere tahsis edilmesi, dış politikada ekonomiyle desteklenen ittifaklar sisteminin geliştirilmesi gibi önerileriyle toplum ve devletin zenginleşmesini amaçlamıştır. İki yazar arasındaki bu yaklaşım farklılığı, Büyük Ayrışma’ya ilişkin önemli sonuçlar içermektedir.
Keywords
Abstract
With the birth of capitalism in the 16th century, a crossroads emerged between European capitalist countries and the rest of the world. At this crossroads, the capitalist countries emerged victorious, while the Ottomans emerged as the losers. One way to understand the reasons for this crossroads is to compare these systems. Koçi Bey was chosen to represent Ottoman thought/system, and Thomas Mun to represent British thought/system. This comparison argues that Koçi Bey's thought, or the Ottoman system he reflected, was based on the principle of "accumulation of power," while Thomas Mun's thought, or the British system he reflected, was based on the principle of "accumulation of capital." Within the framework of this principle of "accumulation of power," Koçi Bey focused on increasing the state's power and effectiveness through proposals such as a return to the ancient law, the establishment of the universal order, the establishment of justice, the emphasis on competence and merit, the revival of the timar system, the prevention of nepotism and bribery, and the elimination of excessive cadres in the army. In contrast, Thomas Mun proposed that, within the framework of the principle of ‘capital accumulation,’ rather than hoarding precious metals, a positive foreign trade balance should be achieved, domestic production increased, excessive accumulation in the public treasury avoided, ensuring that taxes are as fair as possible and imposed through parliament, allocating war expenditure to domestic supplies and materials, and developing a system of alliances in foreign policy supported by the economy. This difference in approach between the two authors has important implications regarding the Great Divergence.