Author :
Abstract
Bu çalışma, pazarlama disiplininin tarihsel gelişimini ve farklı dönemlerde geçirdiği dönüşümleri bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktadır. Pazarlamanın kökeni antik dönemdeki basit değiş-tokuş faaliyetlerine kadar uzanmakta, ancak zaman içinde ekonomik, toplumsal, kültürel ve teknolojik faktörlerin etkisiyle sürekli bir evrim geçirdiği görülmektedir. Araştırma kapsamında nitel yöntem çerçevesinde literatür taraması yapılmış; pazarlamanın antik dönemden günümüzün dijital ve yapay zekâ destekli dönemine kadar geçirdiği değişim süreçleri incelenmiştir. Sanayi Devrimi ile birlikte üretim odaklı yaklaşımlar ön plana çıkmış, tüketici bu dönemde pasif bir konumda kalmıştır. 20. yüzyılın ortalarından itibaren rekabetin artması ve pazarın doygunluk noktasına ulaşmasıyla işletmeler, tüketiciyi merkeze alan stratejilere yönelmiştir. Pazarlama 2.0 döneminde tüketici odaklılık, 3.0 döneminde ise değer ve anlam arayışı ön plana çıkmıştır. Bu süreç, markaların toplumsal sorumluluk, etik değerler ve sürdürülebilirlik ilkelerini benimsemelerine yol açmıştır. 4.0 döneminde dijitalleşme ve etkileşim temelli yaklaşımlar pazarlamayı iki yönlü bir iletişim sürecine dönüştürürken, günümüz Pazarlama 5.0 anlayışı insan zekâsı ile yapay zekânın entegrasyonuna dayalı, kişiselleştirilmiş ve etik temelli bir yapıya evrilmiştir. Elde edilen bulgular, pazarlamanın yalnızca ekonomik faaliyetler bütünü değil; aynı zamanda kültürel, sosyal ve teknolojik gelişmelerin yansıdığı çok boyutlu bir alan olduğunu göstermektedir. Araştırmanın sonuçları hem akademik çevreler hem de işletmeler için önemli çıkarımlar sunmaktadır. Bu çalışmada ulaşılan sonuçlar doğrultusunda hem pazarlama disiplininde akademik araştırmalar yürütenlere hem de pazarlama süreçlerinde karar alıcılara/yöneticilere yönelik öneriler sunulmuştur.
Keywords
Abstract
This study examines the historical development of the marketing discipline and its transformations over time from a holistic perspective. The origins of marketing date back to simple exchange activities in antiquity, but it has undergone a continuous evolution over time, influenced by economic, social, cultural, and technological factors. A literature review was conducted within the scope of the research, using qualitative methods, and the evolutionary processes of marketing from antiquity to today's digital and artificial intelligence-enhanced era were examined. With the Industrial Revolution, production-oriented approaches came to the fore, while consumers remained passive. As competition increased and the market reached saturation point from the mid-20th century onward, businesses turned to consumer-centered strategies. In the Marketing 2.0 era, consumer-centricity came to the fore, while in the 3.0 era, the search for value and meaning came to the fore. This process led brands to embrace social responsibility, ethical values, and sustainability principles. While digitalization and interaction-based approaches in the 4.0 era transformed marketing into a two-way communication process, today's Marketing 5.0 approach has evolved into a personalized and ethical structure based on the integration of human and artificial intelligence. The findings demonstrate that marketing is not merely a set of economic activities; it is also a multidimensional field reflecting cultural, social, and technological developments. The results of the research offer important implications for both academia and businesses. Based on the findings of this study, recommendations have been provided both for scholars conducting academic research in the field of marketing and for decision-makers/managers involved in marketing processes.
