TEKNOLOJİNİN VE KÜRESELLEŞMENİN KESİŞİMİNDE KLİNİK OTORİTE VE BAKIM PARADİGMASI: HEMŞİRELİK VE SAĞLIK TARİHİNE SİSTEMİK BİR BAKIŞ
Author :
Abstract
Bu inceleme, hemşirelik ve sağlık sistemi tarihini tıbbi ilerlemenin doğrusal bir kroniği olarak değil, klinik otorite, teknolojik entegrasyon ve sağlık sistemi mühendisliği tarafından şekillendirilen dinamik ve sistemik bir evrim olarak yeniden kavramsallaştırmaktadır. Tarihsel gelişmeler -özellikle 20. ve 21. yüzyıllarda- hemşireliğin bir bakım mesleğinden klinik karar alma ve sistemik yönetim alanına evrildiği, kritik dönüm noktalarını işaret etmektedir. Temel itici güçler arasında hemşireliğin profesyonelleşmesi, biyomedikal teknolojinin benimsenmesi (yoğun bakım, izleme sistemleri), sağlık bilişiminin yükselişi ve küresel dijital sağlık ve yapay zekânın (YZ) ortaya çıkışı yer almaktadır. Hemşirelik mesleği, teknolojik adaptasyon, sistem yönetimi ve sağlık politikaları açısından merkezi bir aktör olmasına rağmen, literatürde genellikle ikincil ya da yardımcı bir unsur olarak kalmıştır. Bu durum, günümüzün sağlık hizmetlerinde yaşanan yapısal sorunlara, eşitsizlik, iş gücü yetersizliği, teknolojik bağımlılık, karar verme odağı kayması gibi, tarihsel bir bağlamdan bakmayı zorlaştırır. Hemşireliğin tarihsel olarak bilgilendirilmiş bir analizi, iş gücü krizleri, teknolojik bağımlılık, erişimdeki eşitsizlikler ve yönetişim eksiklikleri gibi günümüz zorluklarına ışık tutan yapısal süreklilikleri ve kesintileri ortaya koymaktadır. Hemşireliğin sağlık sistemi tasarımı ve politikasında merkezi bir aktör olarak kabul edilmesi, gelecekte eşitlikçi ve güvenli bakım için önemlidir.
Keywords
Abstract
This review reconceptualizes the history of nursing and the healthcare system not as a linear chronicle of medical progress, but as a dynamic and systemic evolution shaped by clinical authority, technological integration, and health systems engineering. Historical developments—particularly in the 20th and 21st centuries—mark critical turning points where nursing evolved from a caring profession to a field of clinical decision-making and systemic management. Key drivers include the professionalization of nursing, the adoption of biomedical technology (intensive care, monitoring systems), the rise of health informatics, and the emergence of global digital health and artificial intelligence (AI). Despite being a central actor in technological adoption, systems management, and health policy, the nursing profession has often been a secondary or ancillary element in the literature. This makes it difficult to view the structural challenges faced in today's healthcare system, such as inequality, workforce shortages, technological dependence, and shifting decision-making focus, within a historical context. A historically informed analysis of nursing reveals structural continuities and discontinuities that illuminate contemporary challenges such as workforce crises, technological dependence, access inequalities, and governance gaps. Recognizing nursing as a central actor in health system design and policy is crucial for equitable and safe care in the future.